197. De Films van 2016

Toegegeven, ik zie meer films dan ik boeken lees. Niet dat de ene liefde per se groter is dan de andere, maar films consumeren nu eenmaal sneller. We hebben dit jaar een paar meesterwerken gezien, waar we flink van ondersteboven waren. Daarnaast natuurlijk de mindere goden, maar nog altijd bovengemiddeld. Al met al een heerlijk filmjaar, en onderstaande titels zijn wat mij betreft must sees.

_________________________________________________________________________

the-broken-circle-breakdown-felix-van-groeningen-2012
The Broken Circle Breakdown (Felix van Groeningen 2012).
Hij houdt niet van tatoeages, haar lichaam is ermee bezaaid. Hij is bedachtzaam, zij impulsief. Het weerhoudt ze niet halsoverkop verliefd op elkaar te worden: de muzikant Didier, die in een bluegrassband speelt, en Elise, die een tattooshop heeft. Ze krijgen een dochtertje, die op 6-jarige leeftijd ernstig ziek wordt. Alle ingrediënten voor een topzware film die over de rand kan vallen, maar dat nergens doet. Integendeel. Het verhaal wordt in flarden verteld, de chronologie maakt rare bokkensprongen, maar het blijkt een gouden greep van regisseur Van Groeningen, die zijn acteurs tot grote hoogte stuwt. Alle grote thema’s komen aan bod, met als hoofdmoot atheïsme versus geloof. Onvermijdelijk ontstaat daardoor een kloof tussen de geliefden; verdriet is niet altijd te delen, maar kan ook ondraaglijk eenzaam zijn. Het maakt The Broken Circle Breakdown geloofwaardig en hartverscheurend en is, zonder reserves, een van de beste films die ik dit jaar zag.

_________________________________________________________________________

TheSelfishGiant_poster_70x100.indd
The Selfish Giant (Clio Barnard 2014).
De 13-jarige Arbor vindt het geweldig dat hij van school is gestuurd. Nu heeft hij tenminste tijd voor echt belangrijke dingen, zoals geld verdienen als schrootverzamelaar. Met vriend en leeftijdsgenoot Swifty trekt hij er met paard en wagen op uit op zoek naar oud ijzer. Het leven in het door de crisis getroffen Noord-Engelse Bradford is grimmig en grijs, regisseur Barnard weet de sfeer goed te treffen met beeld waar het licht uit verdwenen lijkt. The Selfish Giant, in de verte gebaseerd op het gelijknamige verhaal van Oscar Wilde waarin een reus spelende kinderen uit zijn tuin verjaagt, laat de jongens rondscharrelen in een desolate maar schitterend in beeld gebrachte omgeving. Regisseur Barnard verkoopt geen valse hoop, Arbor en Swifty hebben veel te weinig kans op geluk. Bij Swifty thuis is de armoede angstaanjagend, Arbor heeft een drugsverslaafde broer en een afwezige vader. Nergens een goed voorbeeld in zicht. Als portret van de onderklasse past The Selfish Giant bij het typisch Britse sociaal-realisme van Ken Loach. The Selfish Giant is schrijnend prachtig.

_________________________________________________________________________

Still Life Uberto Pasolini 2013
Still Life (Uberto Pasolini 2013).
Als ambtenaar in Londen is John May (Eddie Marsan) verantwoordelijk voor het regelen van uitvaarten van overledenen zonder nabestaanden. Als zijn baan wordt wegbezuinigd (‘De doden zijn dood, hen maakt het toch niks meer uit’, zegt zijn chef) besluit John, een zwijgzame, bijna autistisch in zichzelf teruggetrokken eenling, in een opwelling zich volledig te richten op zijn laatste zaak. Hij traceert de dochter van de overledene, een alcoholist die al weken dood was voor iemand hem vond, en komt zelf langzaam uit zijn isolement. De ontwikkelingen zijn misschien wat voorspelbaar, maar het verhaal is liefdevol en precies getekend en Eddie Marsan, doorgaans gecast als bijrolacteur, is geweldig.

_________________________________________________________________________

Slow West
Slow West (John MacLean 2015).
Ik groeide op met westerns en ben nog steeds fan van het in de jaren zeventig doodverklaarde genre. Maar het leeft, en hoe! Denk aan Silverado van Lawrence Kasdan (1985), Unforviven van Clint Eastwood (1992), Open Range (Kevin Costner, 2003) en True Grit (gebroeders Coen, 2010). Aan dit illustere rijtje voegt John MacLean nu zijn Slow West toe, waarin een keurige Schotse rijkeluiszoon in het rauwe westen op zoek gaat naar zijn verdwenen geliefde, gechaperonneerd door een premiejager met, zo blijkt al gauw, een dubbele agenda. En opnieuw blijkt dat er regisseurs zijn die een nieuwe toon kunnen vinden door camerastandpunten en verrassende, bijna surrealistisch intermezzi, zoals een ontmoeting met een trio Congolese muzikanten. Is MacLean beïnvloed door Wes Anderson, of door eerdergenoemde Coen brothers? Maakt niet uit. Het resultaat is een fascinerend, complex verhaal over de menselijke natuur.

_________________________________________________________________________

Turist (aka Snow Therapy) 2014 Ruben Östlund
Turist (Ruben Östlund 2014).
Als het ideale Zweedse gezinnetje – papa, mama, zoon, dochter – tijdens een skivakantie op een terras waar ze zitten te lunchen door een lawine bedreigd wordt, grist papa zijn iPhone en handschoenen mee en neemt de benen, zijn familie achterlatend. Uiteindelijk gebeurt er niets, de lawine stopt pal voor het terras, maar het vertrouwen tussen de echtelieden is gekraakt. De man probeert zijn gedeukte ego te verbergen door de hele zaak te ontkennen, zijn vrouw laat hem er niet zo makkelijk mee wegkomen. Kan een huwelijk zo’n vertrouwensbreuk overleven? Turist is een venijnig, bij vlagen droogkomisch, briljant relatiedrama.

_________________________________________________________________________

45 Years Andrew Haigh 2015
45 Years (Andrew Haigh 2015).
‘Ze is gevonden’. Met dit simpele zinnetje wordt het 45-jarige huwelijk van Kate (Charlotte Rampling) en Geoff (Tom Courtenay), dat binnenkort groots gevierd zal worden, op scherp gezet. Geoff krijgt een brief uit Zwitserland: het lichaam van zijn vroegere vriendin, die 50 jaar geleden in een gletsjerspleet verdween, is gevonden. Herinneringen komen boven, en de vertrouwdheid van 45 jaar huwelijk blijkt minder stabiel dan we denken. Hoe goed kennen we elkaar? Intussen tellen we de dagen af naar het feest toe. Dan zal er worden gespeecht, dan zal er iets van catharsis zijn. Maar in welke mate? “Hoe kan ik je iets kwalijk nemen dat is gebeurd voor we elkaar kenden,” verzucht Kate. “Maar toch,” zegt ze, terwijl ze de kamer uit loopt. En met die woorden is alles gezegd. Een verpletterende film.

_________________________________________________________________________

Away From Her Sarah Polley 2006
Away from her (Sarah Polley 2006).
Grant (Gordon Pinsent) en Fiona (Julie Christie) zijn al bijna een halve eeuw getrouwd, als bij Fiona de Alzheimer, die zich al eerder heeft aangediend, steeds duidelijk wordt. De ziekte is progressief. I am disappearing, verzucht Fiona. Voordat het zover is wil ze worden opgenomen in een verzorgingstehuis. Ga niet, smeekt Grant, maar Fiona wil vóór de ziekte toeslaat en ze haar echtgenoot vergeet uit zijn leven verdwijnen. Kort daarna is hij een vreemde voor haar, en hij ziet met lede ogen aan hoe ze zich verliest in gevoelens voor een medepatiënt. Hoe moet Grant hiermee omgaan? Een gepassioneerde, ontroerende film, die geen moment sentimenteel wordt. En prachtige rollen voor Pinsent en Christie.

_________________________________________________________________________

mommy-xavier-dolan-2014
Mommy (Xavier Dolan 2014).
Een mirakel, deze film van de pas 25-jarige Canadese regisseur, en niet alleen vanwege het claustrofobische beeldformaat waarin hij filmt (bijna 1:1), waardoor de wereld zodanig versmalt dat er voor de buitenwereld geen plaatst lijkt te zijn. Dat is ook het thema van dit aangrijpend portret van een problematische moeder – zoon relatie. Zoon Steve, een onstuimige puber die met orkaankracht door het leven raast, heeft het definitief verprutst in de instelling waar hij verblijft nadat hij brand heeft gesticht en een medeleerling verwond. Alleenstaand moeder Diane heeft de keus: haar zoon kan naar de gevangenis, of ze ziet het zelf maar te redden met hem. Hulp krijgen ze van een overspannen overbuurvrouw die via het disfunctionele ADHD gezinnetje kan ontsnappen aan de benauwdheid van haar eigen leven. Steve is levensgevaarlijk in zijn woeste ongecontroleerde uitbarstingen, een volgend moment is hij aandoenlijk als hij zijn moeder een kitscherig halskettinkje cadeau doet of haar bezweert dat ze het echt wel samen zullen redden. Soms opent zich de wereld, letterlijk, dan schuift Steve als een filmgordijn het beeld open, en even bevinden we ons met hem in een widescreenwereld, die zich even later onherroepelijk weer zal sluiten. Een ongekende filmervaring die zich in je gemoed vastbijt.

_________________________________________________________________________

Tot slot een pleidooi om ook eens een ‘oude’ film van de plank te halen. Waarom?
Enige tijd geleden zag ik ergens een lijstje ‘Top 50 filmacteurs en -actrices aller tijden’. Het verbazendste: niemand uit ‘vroegere’ films. Geen James Stewart, Gregory Peck, Peter O’Toole, George C. Scott, Rod Steiger, Trevor Howard of David Niven; geen Simone Signoret, Giulietta Masina, Jeanne Moreau, Eva Marie Saint en geen Anna Magnani, het grootste dramatisch talent uit het Italiaanse neorealisme. Vergeten? Met alle nieuwe films die uitkomen en alle nieuwe talenten die zich aandienen misschien niets aan te doen, maar ach, wat jammer.

Daarom: kijk af en toe eens een oude film zwart-wit film. Zo een waar géén computerbewerkingen aan te pas zijn gekomen, met gewoon lopende en pratende mensen, waarin een verhaal verteld wordt zonder poespas, geen gebouwen die instorten, geen interplanetaire rimram, mutanten of reuzenrobots, maar gewoon een film waarin geacteerd wordt. Ik doe drie suggesties. Drie films die ik min of meer recent opnieuw gezien heb en die, vind ik, door iedereen gezien moeten worden omdat ze deel uitmaken van de filmhistorie. En omdat ze, elk op hun eigen manier, práchtig zijn.

Als eerste: : La Strada (Frederico Fellini, 1954).
Zestig jaar oud inmiddels en houdt zich kranig staande, dit meesterwerk van Fellini. Het vertelt het tragische verhaal van la-strada Gelsomina (Giulietta Masina, Fellini’s echtgenote), die, gedreven door bittere armoede, door haar moeder verkocht wordt aan straatartiest Zampanò (Anthony Quinn) die haar als assistent nodig heeft bij zijn optredens als krachtpatser. Zampanò is een bruut, die Gelsomina intimideert en soms mishandelt, maar uiteindelijk beseft niet zonder haar te kunnen. Ik zal hier het hele verhaal niet vertellen, wie de film nog nooit zag moet het verhaal zonder voorkennis ondergaan. En na afloop verzuchten: ja, een meesterwerk.

Dan: On the Waterfront (Elia Kazan, 1954.)
Terry Malloy (Marlon Brando), voormalig prijsvechter die in de haven bijklust, raakt ongewild betrokken bij de moord op een medehavenarbeider. De moord gebeurt in opdracht van maffiabaas en vakbondsleider Johnny Friendly (Lee J. Cobb), die wordt geholpen door onder andere Terry’s broer Charley (Rod Steiger). Als Terry de zus van de vermoorde man leert kennen, begint de moord steeds zwaarder op zijn geweten te wegen. Hij wordt onder druk gezet door zowel de priester Barry (Karl Malden), die het zijn persoonlijke kruistocht heeft gemaakt om de haven misdaadvrij te maken, als door de criminele vakbondsleider die zijn belangen tegen elke prijs wil beschermen. Een prachtige film noir met acteurs die de sterren van het doek spelen. De jammerkreet ‘I coulda been a contender’ van Brando blijft nog lang nazinderen.

Tot slot: Mr. Smith goes to Washington (Frank Capra, 1939).
Gedateerd? ’n Beetje, ja, soms. Kan haast niet anders, met een film van bijna 80 jaar oud. Maar dat camerawerk! Alleen daarom al de moeite waard te zien. Maar ook om het verhaal. Schitterende hoofdrol van James Stewart als stuntelende, naïeve dorpsjongen die door corrupte politici naar Washington wordt gehaald om als stroman in de Senaat zitting te nemen. (Prachtige mr-smith-goes-to-washingtonbijrol trouwens van Claude Rains, die we vooral kennen als politieman Louis Renault uit Casablanca.)
Mr. Smith goes to Washington is een klassiek verhaal over goed en kwaad, wat vandaag de dag honend wordt afgedaan als kitsch en cliché, maar wat is er mis met oprechte goedheid? James Stewart was de belichaming van de ‘man van stavast’ die niet anders dan goedhartig en oprecht kón zijn; een paar jaar later speelde hij, ook in regie van Capra, de rol van zijn leven in It’s a Wonderful Life, die wat mij betreft wél gedateerd overkomt maar rond deze kerstdagen, zoals het al decennia gebeurt, wereldwijd op de televisie vertoond zal worden.

Tot zover. Lijst was wat langer dan gebruikelijk – kan niet beloven dat het volgend jaar korter zal zijn. Laat ze maar komen, die mooie films!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s