194. Vertellen over Vietnam

Zondag 5 juni 13:26 uur: het moment dat ik Hanoi bereik en mijn fietstocht ten einde is. Hoewel, Hanoi bereikte ik al eerder, eindeloze buitenwijken waarvan je maar aanneemt dat het bij de hoofdstad hoort, want plaatsnaamborden doen ze niet aan in Vietnam. Wanneer de bebouwde kom begint? Geen idee. Maar dan is het er opeens: Hoan Kiem, het magische meer in het oude hart van Hanoi, waarvan de legende wil dat een vroege Vietnamese keizer een gouden zwaard moest teruggeven aan een reusachtige schildpad, nadat hij jaren eerder datzelfde zwaard gekregen had om de Chinese erfvijand te lijf te gaan. Maar voor mij is Hoan Kiem vooral het meer waar ik ’s avonds wandelingen maakte met Mirjam, die rond datzelfde meer in de vroege ochtend ook haar hardlooptrainingen deed.

En dan is het zondag de 5e juni, ik rij centraal Hanoi binnen, herken de straten, weet wanneer links en rechts en dan is er Hoan Kiem. Ik stap af, voel de koele wind over het water en weet: het is volbracht.

1. Hans in Hanoi IMG_8842_edited-1

Maar dan. Als iets volbracht is, is het dan ook klaar? Nee. Want er is nog zóveel te vertellen. Over de bloeiende bomen in de straten van het prachtige Hoi An, dat, ook al is de naam een anagram van Ha Noi (terzijde: in het Vietnamees zijn alle woorden in lettergrepen opgehakt, niemand heeft me kunnen uitleggen waarom omdat niemand het weet), op geen enkele manier vergelijkbaar is met welke stad in Vietnam ook. Ooit de belangrijkste havenstad van Zuidoost-Azië, die door het dichtslibben van de rivier haar positie verloor aan Da Nang en in vergetelheid raakte. Als door een wonder kwam Hoi An ongeschonden door de Amerikaanse oorlog en is nu, met haar schitterende 17e en 18e eeuwse architectuur, een van de de belangrijkste trekpleisters van het land. Ik ken de stad goed, we waren er vaak, ik kwam er nu ook op de fiets doorheen, maar ontvluchtte de toeristendrukte. Maar die bomen! Zo mooi! Cassia fistula, Indische goudenregen.

3. Hoi An bloeibomen Cassia fistula Indische goudenregen IMG_8357

En de oorlog, het kan niet ongenoemd blijven. Bij ons heet hij de Vietnamoorlog, hier, terecht, de Amerikaanse. In de inleiding van onze gids over Vietnam (die, zie ik nu tot mijn verbazing, nog steeds verkrijgbaar is, ook al is hij bijna tien jaar oud) citeer ik Horst Faas, tijdens de oorlogsjaren chef van het fotobureau van Associated Press in Saigon, die schreef: ‘Vietnam is een land, geen oorlog’. Voor mij heeft het lang geduurd deze stap te maken, de oorlog viel samen met mijn adolescentie, ik kón Vietnam niet anders zien dan in relatie tot die omstreden oorlogsjaren, kon zelfs het woord Vietnam niet horen zonder er de stille echo oorlog bij te denken. Maar tijdens deze reis merkte ik dat het eindelijk wegviel, we zijn veertig jaar verder, het land ontgroeit zijn verleden, ook al is de geschiedenis op sommige plaatsen onuitwisbaar. Zoals in My Lai, waar een plaquette herinnert aan het bloedbad dat een dolgedraaide Amerikaanse eenheid aanrichtte op die inktzwarte ochtend in maart 1968. Ruim vijfhonderd schuldeloze dorpelingen verloren het leven. Hier, waar nu dit bord staat, in deze greppel, werden 170 oude mannen, vrouwen en kinderen afgeslacht. Op zo’n besmette plek kàn je niet anders dan machteloos herdenken.

4. My Lai IMG_8306

Zo ook in de stad Dong Hoi, die door Amerikaanse bommen in 1965 vrijwel geheel in de as werd gelegd. Stille getuige is het restant van een kruiskerk: de klokkentoren en rafelranden in het metselwerk waar het schip was. Vietnam heeft hiermee, net als Berlijn, zijn eigen Gedächtniskirche, maar welke rol speelt het stenen kadaver in het bewustzijn van de nieuwe generaties Vietnamezen? Geen, vermoed ik. De eigen geschiedenis is niet populair bij de naoorlogse generaties, net zomin als men vraagtekens plaatst bij het monopolie en de retoriek van de eenpartijstaat. Het is, het was, en zal zo zijn.

5. Church Dong Hoi IMG_8503

Een ander relict uit die oorlogsjaren is de Hien Luong brug over de Ben Hai rivier waar Vietnam, in overeenstemming met de Akkoorden van Genève van 1954, langs de 17e breedtegraad werd gedeeld. De enige officiële verbinding tussen noord en zuid was deze brug, waarvan het noordelijk deel rood geverfd werd, om voor de hand liggende redenen. Geen idee waarom het nu blauw is. Het zuidelijk deel kreeg de kleur geel, kennelijk werd dat gezien als de kleur van het kapitalisme. (Was groen dan niet beter geweest?) De brug is niet langer in gebruik, is te smal en krakkemikkig om het zware verkeer aan te kunnen. En het is verboden terrein. Foto’s maken kan alleen vanaf de nieuwe brug, die parallel aan de oude loopt.

Bridge IMG_8476

Ach, er is zoveel te vertellen over Vietnam. De wonderbaarlijke manier van bouwen bijvoorbeeld. Amsterdam heeft enkele oude woningen die terecht pijpenla worden genoemd, smal en diep. Maar als ze érgens het recht hebben op die benaming, dan is het Vietnam. Dit is een typisch voorbeeld van de Vietnamese bouwstijl: nhà ống, letterlijk: ‘kokerhuis’. De stijl stamt uit de tijd dat belasting geheven werd over de breedte van de gevel. Dus hoe smaller, hoe goedkoper. Een andere reden: bouwgrond is kostbaar. Omhoog is goedkoper dan in de breedte. Dat dit in de stad geldt, kan ik me voorstellen. Maar op het platteland?

6. Lonely house IMG_8775

Een verbluffende ervaring was de manier waarop ze in Vietnam omgaan met dieren. Dierenwelzijn is niet iets dat hier écht leeft. Eerder liet ik al een foto zien waarop te zien is hoe onbarmhartig er wordt omgesprongen met pluimvee, en ik zoek nog steeds naar een verklaring van dit brute gedrag. Is het cultureel bepaald? Heeft het iets met innerlijke beschaving te maken? Het blijft een moeilijk vraagstuk.

Groot was dan ook mijn verbazing, en vreugde, toen ik zag wat ze in Vietnam doen met varkens die, net als bij ons, in vrachtwagens worden getransporteerd. In Europa wordt keer op keer geprotesteerd, overigens zonder succes, tegen de manier waarop slachtvee over grote afstanden wordt vervoerd. Geen water, geen rust, dieren die elkaar uit pure angst tot bloedens toe aanvallen.
Onderstaand tafereel zag ik niet één, maar wel twintig keer tijdens mijn tocht door Vietnam: langdurig worden de dieren gekoeld met grote waterstralen. Heerlijk vinden ze het, de varkens. Een tevreden geknor en gesmak van jewelste. Er zijn zelfs speciale parkeerplaatsen waar chauffeurs hun kwetsbare lading op deze manier kunnen afkoelen en laten drinken. Zeker, ze zijn op weg naar de slacht. Maar op een fatsoenlijke manier. Daar kunnen de barbaarse veetransporteurs in Europa nog wat van leren.

7. Varkens IMG_8540

Ik had ook zoveel willen vertellen over het dorpsleven, de mensen die je ziet, het kleinschalige, waarvan je het gevoel hebt dat het altijd zo was en zo zal blijven. Zoals het drogen van de oogst. In Centraal-Vietnam was de rijstoogst in volle gang. Dat gaat het hele jaar door, drie keer per jaar kan geoogst worden als het een beetje meezit. Rijst wordt handmatig gedorst, en wat overblijft zijn rijstkorrels en rijststro. Dat moet gedroogd worden. Waar beter dan op een schone, harde ondergrond? Op de openbare weg dus. Het gevolg is, als je er langs moet, dat je voorzichtig laverend langs en soms door de oogst fietst. Kom over vijftig jaar, en het zal nog steeds zo gaan.

Harvest drying in the streets, Vietnam IMG_8549

Aandoenlijk is ook de manier waarop met nieuwe verworvenheden wordt omgegaan. Een spoorwegovergang bijvoorbeeld. Geen slagbomen of rinkelende waarschuwingsbellen, maar een man op een stoel die, als hij tenminste niet net in slaap is gesukkeld, opstaat en het verkeer tegenhoudt als een trein nadert.

2. Guarded railway crossing Vietnam © Hans de Clercq 2016 IMG_8754 FB

Tot slot een beeld dat je in Hanoi vooral in de koele ochtenduren aantreft: vogelaars die hun gekooide zangvogels tentoonstellen en luisteren naar hun zang. ‘In Vietnam, the sight of bird cages paints the traditional picture of a rich man relaxing with his birds,’ schrijft Le Quy Minh, een expert op het gebied van vogels en een van Vietnams beroemdste vogelaars. ‘Birds are expensive and time-consuming and those that keep birds do so to show that they are able to lead the life of a relaxed, romantic, rich man.’ Dat mag zo zijn, maar voor westerlingen, of in elk geval voor mij, blijft het een treurige aanblik, zo’n vogel in een kooi waar hij zijn vleugels niet kan uitslaan. Niet alle tradities verdienen navolging. Vogels horen in een tuin, ongekooid, en zingen wanneer het hen uitkomt.

10. Birdlovers IMG_8921

Vertellen over Vietnam is onbegonnen werk. Teveel, en te divers. Bovendien: ik ben weer thuis. De reis is voltooid. Ik reed 3687 kilometer waartoe ik 225 uur en 40 minuten in het zadel zat en verloor 6,5 kilo lichaamsgewicht. In ruil daarvoor zegden talloze vrienden en kennissen toe mijn rit te willen sponsoren: meer dan tienduizend euro is toegezegd (en deels al overgemaakt) als steun voor de voedselprojecten van Stichting Duniya. Driewerf hoera! en dank aan iedereen die heeft willen bijdragen. Binnenkort krijgen jullie een mail met bericht waarheen het toegezegde bedrag over te maken.

En hoe ging de reis terug? Er leek op Hanoi Airport een stevige kink in de kabel te komen toen mijn fiets niet onverpakt mee mocht. Jaren geleden waren Mirjam en ik al eens, na een maandenlange fietstocht door Zuidoost-Azië, vanuit Hanoi teruggevlogen naar Nederland, de fietsen provisorisch beschermd met wat bubbeltjesfolie op de kwetsbaarste plekken. Maar de regels zijn aangescherpt, fietsen móeten in een doos, maar dat hoorde ik pas toen ik mij, netjes drie uur voor vertrek, op de luchthaven meldde. Even leek het erop dat ik m’n fiets moest achterlaten, tot een kiene baliemedewerker bedacht dat als je een koffer kunt laten sealen, dat toch ook met een fiets moet kunnen? We scharrelden wat karton bij elkaar, en twee sealers togen, onder aanvoering van hun cheffin en het toeziend oog van de politie, aan het werk met hun enorme rol vershoudfolie.

11. Fiets inpakken IMG_8977

En zo kwam alles toch nog goed. Toen ik op Schiphol het pakket moeizaam balancerend op het bagagekarretje langs de douane loodste kreeg ik een goedkeurend opgestoken duim en een hartelijk welkom van de man met de pet. En aan de andere kant van de glazen deur stond mijn geliefde Mirjam. Ja mensen, het leven is mooi.

12. Fiets ingepakt IMG_8991

2 thoughts on “194. Vertellen over Vietnam

  1. Beste Hans,
    ja het leven is mooi, maar spijtig genoeg niet voor iedereen. Gelukkig zijn er nog mensen zoals jullie, en natuurlijk ook alle donateurs, die er iets proberen aan te doen. Ik heb vorig jaar ook nog een fietstocht gemaakt in Oeganda voor het goede doel. Miserie alom.
    Bedankt dat we weeral op de eerste rij hebben mogen zitten voor al uw mooi geschreven reportages.
    Grtjs, Philippe
    Mijn donatie komt eraan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s