161. Ontmoetingen

Het leven dendert voort, Mirjam werkt lange dagen aan het manuscript van Street Food Kosovo, als ze niet aan haar computer zit is ze in de keuken: laboratorium, proeftuin en fotostudio in een. En daarbuiten is de wereld, die, zo lijkt het, deze zomer nog meer dan anders in brand staat. Verschrikkingen alom. En het begon zo onschuldig, die zomer, met dat voetbal. En toen opeens ging het mis. Israëlische bommen op Gaza, oorlog in Oekraïne, de tragedie van de MH17 en de onbarmhartige razernij van het gespuis van IS die filmpjes op Youtube zetten waarin ze eindeloze rijen weerloze mensen overhoop schieten, onderwijl hun god aanroepend, Allahu Akbar. En dan de onthoofdingen van James Foley en Steven Sotloff. We beleven een nieuw Cambodja, met IS in de rol van Rode Khmer. Verontrustend en ontregelend, dat er zoveel parallelle belevingswerelden zijn waar je emotioneel flink van in de knoop kunt raken.

Maar intussen gaat het leven door, ’t is niet anders. Mirjam is bijna klaar met het manuscript voor Street Food Kosovo. Dus nog even terug naar de Balkan, dat verhaal moet nog afgerond. Beetje hink-stap-sprong, een aflevering met vooral foto’s. Aanklikken voor grote weergave. Enfin, dat weten jullie nu wel.

Waar waren we gebleven? Albanië, bij het standbeeld van Moeder Teresa, op een kruispunt in een naamloos dorp. Daarna gaat het door de bergen naar Kosovo. Maar eerst, als een soort nagekomen gedachte, nog even dit motel in Bosnië Herzegovina. Met verbazing hebben we een tijd naar het bouwwerk staan kijken. Wat heeft de architect gedacht, toen hij dit op papier zette? En erger nog: toen het daadwerkelijk gebouwd werd? Heerlijk. Wat zou het leven zijn zonder raadsels.

72 _IND9148

Ook dit was nog in Bosnië Herzegovina. Of was het Kroatië? Ja, dat moet het geweest zijn. Opeens zagen we langs de weg de een na de andere eetgelegenheid waar geiten aan het spit werden geroosterd. Zo’n veertig, vijftig kilometer lang, elk dorpje waar we kwamen, en soms ook zomaar een eenvoudig wegrestaurant, niets dan geroosterde geit. En zo plotseling als het kwam, hield het op. Alsof die specifieke culinaire traditie alleen daar te vinden was, en nergens anders. Opnieuw een raadsel.

72_IND9155

In Pristina hebben we, sinds Mirjam vorig jaar september voor ’t eerst in Kosovo kwam, ons ‘eigen’ appartement, gehuurd via Airbnb. Omdat het, als je ergens langer blijft, ook al is ’t maar een paar dagen, zoveel leuker is middenin een wijk te logeren dan in een onpersoonlijk hotel. Een zijstraatje vlakbij het centrum, drie hoog, kijk, daar staat ze, op het balkon. We ontbijten bij een eethuisje om de hoek en doen inkopen bij de kruidenier twee nummers verder. In de zijstraat woont iemand van de VN, zijn witte terreinwagen met het KFOR logo staat op de stoep geparkeerd. Onze Landrover met de Street Food stickers wordt soms ook aangezien voor een auto van de VN, merken we uit reacties van voorbijgangers. Dan zeggen we nee, en leggen uit waarom we hier zijn. De hoop was dat mensen een favoriet recept met ons zouden delen, dat dan ook in het boek zou komen, maar dat is niet helemaal gelukt.

72 _IND9358

Bijna dagelijks gaan we naar de markt, in het hart van de oude stad. Beetje rondneuzen, genieten van de uitgestalde waar. Hoog opgetaste groenten, veel pepers vooral. We slenteren, fotograferen, maken een praatje hier en daar, de kooplieden beginnen ons te kennen. Ook de jongen van de kaas. Naar hartelust laat hij ons proeven en als we uiteindelijk een keuze hebben gemaakt en willen afrekenen schudt hij zijn hoofd. Niks daarvan. Hier, een cadeautje.

72_IND9377

Soms heb je mazzel. Bijvoorbeeld: als je een restaurant vindt waar ze niet alleen voortreffelijk traditioneel eten op tafel zetten, maar ook nog bereid zijn de keukengeheimen met je te delen. Dat gebeurde ons in Pristina bij restaurant Mozaïk. We hoorden van het restaurant via de eigenaar van het appartement dat we huren, puur toeval dus, want later blijkt dat de meeste mensen uit Pristina die wij kennen nog nooit van Mozaïk hebben gehoord. Hier zit Mirjam met de eigenaar van het restaurant, Lorik Këndusi, die haar vertelt hoe bepaalde gerechten gemaakt worden. Soms komt hij er niet helemaal uit, qua Engels, dan springt zijn assistent bij. En niet alleen de recepten deelde hij met ons, ook het eten zelf. Een tafel vol heerlijkheden zette hij ons voor. Kijk straks maar in Street Food Kosovo, alles wat je hier op tafel ziet staat er in.

72 _IND9408_edited-1

72_IND9411

Veel research voor het boek deden we natuurlijk ook buiten de grotere steden. En zo kwamen we in Brod, een dorpje diep in het Sharr gebergte, een man en een vrouw tegen die te paard uit de bergen kwamen. Een echtpaar, dat in voorjaar en zomer bijna dagelijks blauwe bessen en sleutelbloemen oogsten om die daarna bij hun huis te drogen en te verkopen. Grote gevulde zakken waren aan de zijkant van hun paarden gebonden en de goedlachse Erden Balje gaf Mirjam, eenmaal bij hun huis in Brod aangekomen, meteen een flinke zak verse sleutelbloemen mee zodat ze zelf thee kon zetten. De dorpsjeugd kwam een kijkje nemen, zo vaak zien ze hier geen buitenlanders. Ook zij vroegen zich af of we bij de VN hoorden. Twee van hen, links naast Mirjam, bleven maar salueren. Hun prille jeugd vol vreemde soldaten, dan zie je het verschil niet denk ik, alle buitenlanders zijn hetzelfde. En ja, dan salueer je.

72_IND9244

72_IND9255

Of we de keuken ook nog willen zien? Eenmaal gastheer, weet Erden Balje van geen ophouden. Alles moeten we zien, de stal met twee kalfjes, de binnenplaats waar we een glas overheerlijke blauwbessensap krijgen, en tot slot de keuken, waar zijn oude moeder in de weer is. Prachtbeeld, die gehoofddoekte vrouw op een krukje bij het fornuis. Mirjam wil foto’s maken. Jaja, roept Erden enthousiast, zonder zijn moeder te vragen, jaja, is goed. Een mengsel van Italiaans, waar hij ooit als gastarbeider werkte, een vleugje Engels en wat Duits, zo komen we er wel. Of ze het gerecht op schoot kan nemen, vraagt Mirjam, druk doende de vrouw zo goed mogelijk in beeld te krijgen. Si si, roept Erden. Auw, roept moeder, want de schotel komt net uit de oven, is nog te heet. Gauw iets eronder, zodat ze haar schoot niet verbrandt. Pannenlapje ook in d’r linkerhand. Klaar? Erden moet nu uit beeld. Maar hij weet van geen ophouden, telkens weer schiet hij naar voren om iets te rangschikken. En moeder maar kijken, verbaasd wat haar gebeurt, altijd de stilte van binnenplaats en keuken en nu opeens mensen met camera’s en dan die hete pan op schoot. Wonderlijke ontmoetingen, voor iedereen. Uiteindelijk maak Mirjam beeldschone foto’s, en ze komt in het boek, twee keer zelfs, paginagroot, de oude moeder uit Brod.

72 _IND9267

Terug naar Pristina, de kronkelende bergweg omlaag, en dan opeens een weiland vol grazende runderen, prachtige wolkenlucht, alles zo mooi. We stoppen de auto, stappen uit, maken foto’s van het pastorale tafereel. Komt de herder op ons af, vrolijke snuiter met stok en rugtas. Geen woord mogelijk, alleen maar knikken en gebaren, mooi die koeien, ja. Hij grijpt in z’n jaszak, haalt een frommelig zakje tevoorschijn en presenteert ons een zuurtje. Zo’n hardgroenglanzend ding dat met het papiertje verkleefd is. We zeggen dank, we nemen het later, dankjewel. Hij glimlacht, loopt met ons mee terug naar de auto, waar we voldoende proviand hebben. Yoghurt, sinaasappels, brood. We geven hem wat we hebben, straks toch weer in Pristina. Hij grijnst breed en tandeloos, vult zijn knapzak, zwaait en klautert terug naar zijn koeien.

Ontmoetingen. Ja, zo moet het zijn. Als dat gebeurt, is het leven goed.

72_IND9444_edited-1

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s