158. Regen en Kogelgaten

Reizen per auto moet op dezelfde manier gekwantificeerd worden als een voettocht in de bergen: je rekent niet in kilometers, maar de uren die je nodig hebt om een afstand te overbruggen. Dat merkten we deze reis, toen we hink-stap-sprong door Duitsland en Oostenrijk naar de Balkan reden. De eerste dag reden we naar Passau, bijna 900 kilometer. Het volgende traject, naar Zagreb, was pakweg de helft in kilometers maar in evenzoveel uren als de eerste dag. Daarna werden de wegen allengs slechter en de afstanden kleiner, maar de uren bleven vrijwel gelijk. En zo gingen we. Zagreb, Sarajevo, Mostar, Dubrovnik, en via Montenegro en Albanië naar Kosovo.

Maar eerst was er Bosnië. Aanvankelijk in stralende zonneschijn, later in regen die, eenmaal begonnen, van geen ophouden wist. Wat dat voor onheil gebracht heeft in Bosnië en Servië weten we inmiddels maar al te goed. De vernietiging wordt vergeleken met de schade tijdens de oorlog, twintig jaar geleden.

Waarom we hier zijn, in deze contreien? Research doen voor Mirjams derde boek in de serie Street Food, na India en Vietnam nu over Kosovo. Maar we wilden er ook een paar dagen vakantie aan vastknopen, en besloten de reis per auto te doen. Geen van beiden waren we ooit in de Balkan, hoogste tijd die misser goed te maken. Vlak voor vertrek de auto nog wat gepimpt met stickers om Kosovaren op te roepen contact met ons op te nemen en hun favoriete recept met ons te delen, dat dan met naamsvermelding in het boek komt. En net als bij de vorige boeken van Mirjam steunt ook Street Food Kosovo een goed doel: de helft van de winst gaat naar een project van de Nederlandse stichting Care for Kosovo Kids, die medicatie biedt aan kinderen met kanker in het ziekenhuis in Pristina. Of het werkt, de oproep op de stickers? We zullen zien.

1-72_IND9145

Als we de rivier de Sava zijn overgestoken, die de grens vormt tussen Kroatië en Bosnië, zien we grote borden die ons welkom heten in Republika Srpska. Meteen slaat de verwarring weer toe. Hoe zat het nu toch alweer met de Gordiaanse knoop die de Bosnische oorlog was? Wie vocht hier tegen wie? Dit gebied was toch onder bewind van Karadžić en Mladić, die nu in Den Haag achter de tralies zitten? Bestaat die Republika Srpska dan nog? Want iets verder naar het oosten ligt de echte Republiek Servië, en waar we nu zijn heet het toch officiel Bosnië en Herzegovina? Toch nog eens napluizen hoe het ook alweer zat.

Vreselijk moet het hier geweest zijn tijdens die helse oorlogsjaren. Kijk nou toch, zeggen we tegen elkaar, overal versplinterde ruïnes, ooit woonden hier mensen, nu staan links en rechts van de weg scharminkels vol kogelgaten, overwoekerd door onkruid. Waarom worden de restanten niet opgeruimd? Geen geld misschien, of men vindt het geen prioriteit. Bizarre, deprimerende taferelen zien we, naast nieuwe huizen die uitgewoonde ruïnes, als ze blijven staan zal de oorlog nooit vergeten worden. Of is dat nu juist de bedoeling? Het blijft gissen, maar misschien is de verklaring zo eenvoudig.

2-72_IND9160

Ergens in een stad, ik ben de naam vergeten, in je hoofd beginnen de landen door elkaar te lopen, we staan bij een stoplicht, duikt opeens dit joch naast de auto op, klop klop op het raam en dan die droeve ogen. Ik ken het uit India, daar gebeurde het constant, meestal jonge meisjes met een baby op de arm, een uitgestrekte hand, door het gesloten autoraam prevelen ze een stille smeekbede. De politie heeft daar hard ingegrepen, tijdens mijn laatste reis naar India, vorige maand, viel het op dat je nauwelijks nog bedelaars ziet op straat. Verdreven naar buitenwijken, uit het zicht, hebben ze er geen last meer van. En hier, deze jongen? Ik draai het raam open en stop hem wat muntjes toe. Moet ook, eerlijk is eerlijk, ik heb een foto van hem gemaakt en voor wat hoort wat. Het stoplicht springt op groen. Hij lacht, en wég is hij.

4-72 _IND9165

En dan gaat het regenen. Als we aan het eind van de middag Sarajevo binnenrijden is de hemel opengebarsten, regen gutst, moeizaam zoeken we achter zwiepende ruitenwissers onze weg door een vreemde stad. Links en rechts zien we de bergen die de stad omsluiten, daar zaten jarenlang de troepen van Karadžić en Mladić, de stad werd beschoten, kanonnen en scherpschutters, meer dan tienduizend doden. We zagen destijds de vreselijkste beelden op het journaal, ik herinner me een vrouw met een boodschappentas, ze valt, geraakt door een onzichtbare kogel. Ik schreef er een tekst over voor Cor Galis, nog hoor ik zijn stem, ‘er valt een vouw, er valt een vrouw in Sarajevo’. Kregen we op de redactie brieven van Bosnische vluchtelingen in Nederland, dat ze zo aangedaan waren door wat mijnheer Galis op de radio had gezegd. En nu rijden we er, door die stad, door Sarajevo, waar toen die vrouw viel. Nu valt er regen, het gutst, ’s nachts horen we het kletteren en als we de volgend ochtend vertrekken regent het nog steeds, met bakken, de eigenaar van het hotel staart mistroostig naar buiten, zoiets heeft hij nog nooit meegemaakt. Krap een uur later, we rijden zuidwaarts langs de rivier Neretva richting Mostar, dan trekt het opeens op, zien we licht tussen de wolken en kleurt de Neretva blauw.

5-72_IND9157

En dan weer een herinnering, dat blijft maar komen, het landschap is er van doortrokken. Ook hier zagen we de beelden, van diezelfde Neretva, hoe ze door Mostar stroomde, onder de Stari Most door, de Oude Brug. Ze stond 427 jaar, een wonder van architectuur en bouwkunde, maar in 1993 maakten de granaten van het Kroatische leger er een eind aan, met donderend geraas vielen de brokstukken in de rivier. Er bestaan bewegende beelden van, iemand heeft het gefilmd, een soldaat misschien, moet iemand geweest zijn die wist wat ging gebeuren, als de granaten vallen ga je niet op goed geluk met je camera naar buiten. De brug werd herbouwd, in 2004 werd de nieuwe Oude Brug ingehuldigd, een trekpleister van jewelste, toeristen krioelen, opvallend veel Aziaten, zouden ze van de geschiedenis weten? Beneden op de oever van de Neretva liggen als stille aanklacht nog de brokstukken.

6-72_IND9167

Als we de kust naderen is het gedaan met de regen, de zon breekt door, de wereld lacht. We zijn aan een pauze toe, even geen auto meer, geen kilometers. Het wordt Dubrovnik, parel van de Dalmatische kust. Ook niet onbeschadigd de oorlog doorgekomen, in 1991 een half jaar belegerd en bestookt door het Joegoslavische Volksleger. Als je nu door de smalle straten van de ommuurde stad loopt kan je je geen voorstelling maken hoe het geweest moet zijn, vallende bommen, waarheen kan je vluchten? In totaal 114 doden, valt nog wel mee, eigenlijk. Prachtig hersteld, huizen herbouwd, je ziet er haast niets meer van, behalve dat de dakpannen een andere kleur hebben, nieuw oranje naast mossig oud. Schitterend, hoog in de wind een wandeling over de stadsmuur, zo scheef op de rotsen.

7-72_IND9176

Verder gaat het, langs de kust, door Montenegro, waar flatgebouwen, protserige hotels en casino’s het beeld bepalen. Boevennest, dit Montenegro, ik herinner me stukken in de krant over ontelbare gestolen auto’s die hier rondrijden en maffiose types die de hotels bouwen en casino’s gebruiken om geld wit te wassen. Maar de zee blijft blauw, die trekt zich nergens iets van aan, en de man in het douanehokje stempelt onze paspoorten en zwaait ons vrolijk vaarwel als we Albanië binnenrijden. Albanië! Het hoeveelste land deze reis? We beginnen de tel kwijt te raken. Overnachten doen we die nacht in de stad Shkodër, in een hotel waar we even het gevoel hebben dat crimineel Albanië er in vergadering bijeen is. Parkeerplaats vol protserige Mercedessen, in de lobby opgedofte vrouwen in wat hier kennelijk geldt als goed gekleed maar bij ons hoerig zou heten en kerels in verkeerde pakken en veel goud.

De volgende dag zien we in een dorpje een standbeeld van het beroemdste exportproduct dat Albanië ooit voortbracht: Nene Tereza, Moeder Teresa. Van dichtbij lijkt ze niet echt, maar het beeld staat er fraai bij, op dat kruispunt in een dorpje zo klein dat er geen naambord staat. Drie kinderen lopen voorbij, ze kijken naar de vreemdeling die een foto maakt, in zijn auto stapt en verder rijdt, de bergen in. Richting Kosovo.

8-72_IND9210

2 thoughts on “158. Regen en Kogelgaten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s