151. De Boeken en Films in 2013

Het jaar loopt op z’n eind en daar komen ze, de onvermijdelijke lijstjes. De beste boeken, beste films, leukste tv reclames, politicus van het jaar, een lijst met beroemde dode staatslieden van 2013 (laat me raden: nummer een Mandela), dode filmacteurs (Soprano James Gandolfini), dode popmusici (Lou Reed), lijstjes beste zus en zo en dit en dat  en als slotakkoord de Top 2000. Voor wie in het buitenland woont en hier geen weet van heeft: het is een programma op radio 2 waarin van Eerste Kerstdag tot middernacht oudjaar non-stop populaire plaatjes gedraaid worden.

Het enige echt interessante zijn natuurlijk de film- en boekenlijstjes, maar er kleeft een bezwaar aan: het gaat altijd over wat er dit jaar is uitgekomen. Logisch, daar zijn het dit-jaar-lijstjes voor, maar ik denk met weemoed aan alle films en boeken van voorgaande jaren die ongezien en ongelezen bleven omdat we meemoeten met de rush van wat nieuw is. Hoe kan je dat nog bijhouden? Ik niet in elk geval. Ik loop altijd hopeloos achter, maar voel me daar lekker bij. Hier en daar in huis liggen stapeltjes ‘nog te lezen’ en als ik er langs loop aai ik zo’n stapeltje liefkozend. Wacht jij maar, denk ik dan. Komt wel, straks. En soms kom ik die belofte ook inderdaad na. En als je dat doet, kan je aan het eind van het jaar je eigen lijstjes maken. Die dan weer geen dit-jaar-lijstjes zijn, maar wél met hart en ziel samengesteld.

Welke boeken las ik dit jaar en welke films zag ik die ik zó goed vond dat ik ze durf aan te bevelen? Ik noem er zes van elk. Eerst de boeken. Sommige tamelijke recent (Caesarion stamt uit 2010), andere een stuk ouder, zoals de verhalenbundel van Paustovsky, die in 1993 verscheen, en de Vietnamherinneringen van Tim O’Brien uit 1990.

In willekeurige volgorde:

Caesarion
Over de zoon van een beeldend kunstenaar en een pornoactrice en diens zoektocht naar de betekenis van zijn leven. Wieringa is een van onze grootste contemporaine schrijvers, en ik ben niet de enige die dat vindt. Le Figaro schreef: ‘Tommy Wieringa is er in geslaagd de heiige graal van een totale roman te bereiken, zoals J.M. Coetzee deed met In ongenade en W.G. Sebald met Austerlitz.’

Stoner
Stoner van John Williams (1922-1994) voldeed aan alle verwachtingen die door de massale publiciteit gewekt waren. Een magistraal boek, elk woord op z’n plaats, en van een romantische schoonheid die herinnert aan Thomas Hardy, maar diens werk gedecideerd naar de schaduw verwijst.

Kempowski
Een meesterwerk van Walter Kempowski (1929-2007), chroniqueur van (na)oorlogs Duitsland. Het vertelt over een in verval geraakt landgoed in Oost- Pruisen, januari 1945, waarvan de bewoners uit alle macht proberen te doen alsof de wereld onveranderd is, terwijl de kanonnen bulderen en de Russen oprukken. Weergaloze vertelling.

Hari Kunzru
Gods Without Men (in het Nederlands verschenen als Coyote) is een fascinerende maar uiterst gecompliceerde mozaïekvertelling die zich in de woestijn van Californië afspeelt. Een verdwenen 4-jarig autistisch jongetje, een alcoholistische Britse rockster, een voormalig lid van een sekte die buitenaards leven aanbidt, een jonge Irakese vluchteling en een achttiende-eeuwse Franciscaner ontdekkingsreiziger.

Tim O'Brien
Een collectie verhalen over de Vietnamoorlog door veteraan Tim O’Brien. Meermaals herlezen (net als zijn andere boeken Going After Cacciato en If I Die in a Combat Zone), en elke keer denk ik: ja, zó en niet anders moet je over dit onderwerp schrijven.

Paustovski
Tot slot deze bundel korte verhalen van Paustovsky (1892-1962) die naam maakte met zijn zesdelige autobiografie Geschiedenis van een leven. De lezer reist Paustovsky achterna door de eindeloze Russische landschappen waarvan in steeds andere tinten en tonen de weemoed, de poëzie en de romantiek wordt beschreven. Doodzonde van die oerlelijke cover, maar dat vonden ze blijkbaar mooi, in 1993.

En dan de films. Bijna onmogelijk een lijstje te maken, maar toch een poging, want tussen veel goeds is altijd iets dat nét beter is. Waarbij de criteria lastig zijn, want of je een film goed vindt is sterk afhankelijk van hoe je je, op het moment dat je ‘m ziet, voelt. Een wankel evenwicht. Toch wil ik een poging doen om tussen het vele prachtige dat wordt uitgebracht de juweeltjes te vissen. Ook hier, in volstrekt willekeurige volgorde:

This Must Be The Place

Een uitzonderlijke, bij vlagen briljant bizarre roadmovie over de uitgerangeerde rockster Cheyenne die de muziek heeft afgezworen nadat enkele jeugdige fans zelfmoord pleegden, daartoe aangezet door zijn songteksten. Met zijn vrouw, die bij de vrijwillige brandweer werkt, woont hij in een landhuis in Ierland, waar ze de dagen vullen met een balspel in een leegstaand zwembad. Totdat Cheyenne’s joodse familie belt met de mededeling dat zijn vader in New York is overleden. Of hij de jacht op de nazi kan komen voorzetten die zijn vader in Auschwitz heeft gemarteld. Wat volgt is een volstrekt originele en onvoorspelbare roadmovie met schitterend camerawerk. En de acteurs! Frances McDormand, Judd Hirsch, Harry Dean Stanton. En dan natuurlijk Sean Penn. Ik heb met open mond naar zijn verrichtingen gekeken. Wat een acteur.

The Return

Niets is vergelijkbaar met deze wonderbaarlijke vertelling van Zvjagintsev uit 2003. Het leven van twee jonge broers wordt op zijn kop gezet als hun vader na twaalf jaar afwezigheid opduikt en hen meeneemt op een boottocht naar een afgelegen eiland. Een even beklemmende als betoverende film met superieur camera- en acteerwerk. Verbluffende film, die we zonder collega-filmkenner en -liefhebber Richard van Leeuwen niet hadden ontdekt.

The Way

Een liefdevolle vertelling over een Amerikaanse arts die naar Zuid-Frankrijk afreist om het lichaam van zijn tijdens een storm in de Pyreneeën omgekomen zoon op te halen. De zoon wilde de Camino de Santiago lopen en de vader besluit, met de as van zijn gecremeerde zoon in zijn rugzak, de pelgrimstocht voor hem te voltooien. Geregisseerd door Emilio Estevez met in de hoofdrol zijn vader Martin Sheen. Terughoudend en liefdevol verteld en in beeld gebracht.

Amour

Wat nog te zeggen over de meeslepende vertelling van Michael Haneke, met prachtige hoofdrollen van oudgedienden Emmanuelle Riva en Jean-Louis Trintignant? Niets meer te zeggen. Kijken. Waarna je zó gevloerd bent dat je een week lang geen andere films meer kunt en wilt zien.

Jagten

Niemand had durven hopen dat Thomas Vinterberg na zijn schitterende Festen opnieuw een meesterwerk kon afleveren. Toch gebeurde het. Jagten vertelt over kleuterleider Lucas die valselijk wordt beschuldigd van misbruik van een 5-jarig meisje, waarna het gehele dorp zich tegen hem keert. Overweldigende cinema met een superieure hoofdrol van Mads Mikkelsen.

Les Neiges du Kilimandjaro

Als sociaal filmer Ken Loach al een evenknie heeft, moet het de Franse cineast Robert Guédiguian zijn. Kleine grote drama’s op de vierkante meter, zoals deze liefdevolle prachtfilm over verraad en verlies, over engagement en generositeit. Guédiguian werkt graag met vaste acteurs die nu ook het verhaal dragen: Ariane Ascaride en Jean-Pierre Darroussin.

Lieve help, ik zou bij nader inzien tíentallen films kunnen noemen. Niet doen. Genoeg zo. Behalve misschien nog deze twee, die ik aan boord van een vliegtuig zag, ik meen op weg naar Vietnam eerder dit jaar. De heerlijke roadmovie Jackie van de Nederlandse regisseuse Antionette Beumer, en de brutaal originele western Django Unchained van enfant terrible Quentin Tarantino.

Tot zover! Volgend jaar nieuwe lijstjes.

JackieDjango Unchained

4 thoughts on “151. De Boeken en Films in 2013

  1. Hallo Hans,

    bedankt voor de leuke reisverhalen van het voorbije jaar en ook de andere wist je datjes.
    Ik heb dit jaar ook minder gelezen en gekeken en de oorzaak was een kleinzoon van 2 jaar ( vandaag 2 jaar geworden), dus ook stapeltjes her en der.

    Ik wens jullie een bijzonder en gezond 2014.

    Philippe

    • Dank, Philippe. Jij ook een goed en bovenal gezond 2014.
      Nog internationale fietsplannen? Het blijft altijd een beetje jeuken…
      Salut!

  2. Dag Hans,
    War een mooie opsomming van lees-en filmwerk. Mijn leeslijstje is dit jaar heel kort. Heb Anna Karenina herlezen en heb me zojuist door Oorlog en Vrede heen geworsteld.
    Wens jou en Mirjam goede dagen en een gezond nieuwjaar toe.
    Groet,
    Carel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s