148. Nog Steeds de Goelag

Vertelde ik al eens over de Goed Nieuws Krant die we ooit bij de VPRO wilden introduceren? Een radiobulletin waarin we alleen maar positieve berichten zouden brengen. Uiteindelijk kwam het nooit van de grond. Er waren te weinig leuke nieuwtjes en wat er was bleek deerniswekkend oppervlakkig. Dus gingen we verder met wat de journalistiek geacht wordt te doen: praten over de misstanden in de wereld.

Toch probeer ik soms de krant te scannen op goed nieuws. Of in elk geval nieuws dat mij amuseert, of domweg opvallend is. Wat waren de hoogtepunten van de afgelopen maand? Om te beginnen die frauduleuze oud-hoogleraar antropologie Mart Bax, die jarenlang allerlei publicaties uit zijn duim zoog. ‘Wetenschappelijk wangedrag’ heet het in het rapport. Ook zo geestig. Waarom niet man en paard genoemd? Misschien zijn ze bang dat na Diederik Stapel, Roos Vonk en nu dus Mart Bax nog veel meer collegae uit de moppentrommel hebben getapt. Als ze nu hoog inzetten met diskwalificaties, wat blijft er dan nog over voor de rest? Maar je moet die Bax nageven dat hij een gezonde portie lef had. Zo zegt hij ijskoud erelid te zijn van het Kroatische Genootschap van Antropologen en Etnologen, blijkt die club niet eens te bestaan. Heeft niemand dat ooit gecheckt? Basisregel van de journalistiek: check je bronnen. In de wetenschapswereld werkt het kennelijk anders. Gewoon een portie lulkoek op tafel leggen en zie: de goegemeente gelooft je op je blauwe ogen. Of op je titel.

Dan een opmerkelijke foto in de NRC van vorige week. Eerst dacht ik dat het een wat onhandige fotomontage was. Een beginneling op de fotoredactie die wat geklungeld had met Photoshop en een menselijke figuur tegen een onmogelijke achtergrond had geplakt. Bleek het werkelijkheid te zijn: een rare waaghals die tijdens de kampioenschappen torenspringen van de Torenspringer Kuala Lumpur Toren springt. Verbazingwekkend, zo relaxed als die knaap overkomt. Heeft tijd een gebbetje te maken naar de fotograaf, terwijl hij naar beneden dondert. Hoe weet je wanneer je je parachute moet openen? Driehonderd meter lijkt veel, maar je bent beneden voor je het weet. Ik heb er lang naar gekeken, naar die foto. Meteen een nieuw woord geleerd: torenspringer. Belt zo’n jongen z’n moeder. Dag jongen, hoe gaat het? Hallo mam, ik ben in Maleisië. Waar? In Maleisië. Fijn jongen. En wat doe je daar? Ik spring van torens, mam. Is goed jongen. Wel voorzichtig zijn, hoor je? Ja mam.

Een lust voor oog en oor was ook het optreden van Geert Wilders tijdens de Algemene Beschouwingen. Een glasheldere en volstrekt gerechtvaardigde vraag van Alexander Pechtold werkt als de befaamde rode lap op de stier, en onze geblondeerde vriend kan kennelijk niet anders dan met een scheldpartij reageren. ‘Wat een zielig hypocriet mannetje bent u toch’, voegt hij Pechtold toe; ‘U bent te klein en te miezerig om ook maar een minuut serieus te nemen. En als u er over door gaat zieken klimt u maar een boom in.’ Als Arie Slob van de ChristenUnie even later appelleert aan een algemene vorm van fatsoen tijdens een kamerdebat krijgt ook hij de wind van voren.

Het interessantste echter is de houding van Kamervoorzitter Van Miltenburg. In plaats van Wilders tot de orde te roepen of in elk geval te vragen een beetje in te binden, laat ze hem rustig zijn gang gaan. Maar als Pechtold het ’s middags over ‘minister Blok’ heeft grijpt Van Miltenburg opeens in: het is de ‘minister van Wonen en Rijksdienst’, houdt ze de D66-voorman voor. Kortom: schelden mag. Als de aanspreekvorm maar klopt. Nou moe…

Ook nog een geestig stuk in de NRC van 25 september over discussies in Frankrijk welke helden moeten worden herbegraven in het Panthéon, de ‘eregalerij van de Republiek’. 72 historische kopstukken liggen er begraven, waaronder Voltaire, Rousseau en Zola, maar de eregalerij telt slechts twee vrouwen: Marie Curie, die in 1903 met haar man Pierre de Nobelprijs voor Natuurkunde kreeg, en ene Sophie Berthelot, echtgenote van een eertijds beroemd politicus, maar die telt eigenlijk niet, want ze ligt er alleen maar omdat haar man niet zonder haar begraven wilde worden. Nu wordt er gezocht naar Beroemde Dode Vrouwen om het evenwicht te herstellen. En daar heb je het gelazer, want op de lijst staat ondermeer George Sand, de sigaren rokende feministe en levensgezellin van Chopin. Ze ligt begraven in Nohant, een dorpje in de regio Berry, en de burgemeester heeft al protest aangetekend want het graf van Sand is een van de weinige toeristische attracties in de regio. Kostelijk, dat gezeul met beroemde doden. Alsof ze niets beters te doen hebben.

Maar uiteindelijk verliest de Goed Nieuws Krant het toch, want luim wordt overschaduwd door ernstig nieuws rond evidente misstanden. Zoals Nadezhda Tolokonnikova, lid van de Russische punkband Pussy Riot, die vorig jaar werd veroordeeld tot twee jaar strafkamp wegens “door religieuze haat gevoed hooliganisme”. Enfin, iedereen kent het verhaal. mag ik aannemen. Tolokonnikova is nu naaister in het IK-14-kamp in Mordovië, een autonome republiek in het westen van Rusland. Ze werkt zestien à zeventien uur per dag. Van halfacht ’s ochtends, tot halfeen ’s nachts. Ze heeft geluk als ze vier uur slaap krijgt. Elke anderhalve maand krijgt ze een dag vrij. Toen ik dat las dacht ik: de Goelag bestaat dus nog steeds. Misschien niet in de Siberische sneeuw, maar het principe is niet veel anders dan de stalinistische kampen van weleer. Goelag Archipel

De reden dat wij destijds in het westen van het bestaan van de Goelag te horen kregen was dankzij de publicatie in 1973 van Goelag Archipel van Solzjenitsyn. In mijn herinnering heeft iedereen van mijn generatie destijds het boek aangeschaft, het was hot news. Of we het gelezen hebben is een tweede, het is een nauwelijks door te komen pil met eindeloos veel voetnoten. Maar hij staat nog steeds in mijn boekenkast, naast andere, meer toegankelijke publicaties van Ruslands beroemdste balling, zoals het aangrijpende We Never Make Mistakes.

Terug naar Tolokonnikova. Via haar advocaat bracht ze een brief naar buiten waarin ze de omstandigheden in het werkkamp beschrijft. “Een dreigende, nerveuze sfeer overheerst de werkplek. Met een eeuwig voortdurend slaaptekort, overweldigd om te voldoen aan de onmenselijk grote quota, staan gevangenen altijd op het punt te breken, om elkaar uit te schelden, te vechten over de kleinste dingen. Recent nog werd er een jonge vrouw in haar hoofd gestoken met een schaar, omdat ze een broek niet op tijd af had. Een andere probeerde haar eigen buik open te zagen. Ze stopten haar.” Ongelofelijk. Dan kom je weer terug op aarde, in de harde werkelijkheid. De complete brief is hier te lezen.

Maar waarom zat ze nu ook alweer in die gevangenis? Uiteindelijk kwam het neer op belediging van het staatshoofd, Poetin. Die op zijn beurt natuurlijk allang gratie had kunnen verlenen, maar dat weigert hij. Waarom? Omdat zijn partij, en de facto Poetin zelf, genoeg hebben van protestbewegingen. ‘Ruslands nieuwe kwaad’, volgens Poetin. Zijn partij lanceerde daarop een wet die het de facto onmogelijk maakt te protesteren. Kort daarop volgde een andere wet die ngo’s die geld uit het buitenland krijgen als ‘buitenlandse agenten’ bestempelt, spionnen in de Russische context. De arrestatie van de leden van Pussy Riot was de openingszet. Nadezhda Tolokonnikova is intussen in hongerstaking gegaan en uit voorzorg naar een ziekenboeg overgebracht.

En Poetin? Onder wiens regie die barbaarse werkkampen blijven bestaan? Die bracht in 2008 een beleefdheidsbezoek aan de toen 88-jarige Solzjenitsyn. Vladimir Putin, Alexander SolzhenitsynEen doodenge foto ging de wereld rond: Poetin met zijn uitgestreken kop die de kamer binnenkomt en op de voorgrond de oude Solzjenitsyn, die eruit ziet als een wassen pop uit de werkplaats van Madame Tussaud. Een krankzinnige foto omdat het onverenigbare extremen samenbracht: Poetin, ex KGB-chef en exponent van alles waartegen Solzjenitsyn zich had verzet, en waardoor hij jarenlang tot de Goelag veroordeeld werd.

Het wachten is nu op een foto van Poetin met Tolokonnikova. Dan hebben we van de weeromstuit toch weer iets om te lachen. Hoewel, eigenlijk is dat moment al gekomen, want welk nieuws kwam eergisteren tot ons? Vladimir Poetin is voorgedragen voor de Nobelprijs voor de Vrede. Jawel! Vrijdag 11 oktober zullen we horen of het Noors Nobelcomité inderdaad die aanbeveling heeft overgenomen. Zou zomaar kunnen. De geschiedenis heeft geleerd dat ze wel vaker de mist zijn ingegaan: Henry Kissinger in 1973, Yasser Arafat in 1994.

Tijd voor een nieuwe misser? Volgende week weten we het.

Naschrift: de prijs werd toegekend aan de Organisatie voor het Verbieden van Chemische Wapens (OPCW – Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons). De OPCW krijgt de prijs ‘voor haar uitvoerige inspanningen om chemische wapens te elimineren’.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s