123. Van Koekjes en Verre Reizen

En dan wordt mijn verblijf in Nantes, die fraaie oude havenstad aan de Loire, opeens een onverwacht déjà vu. En het begint met koekjes.

We kennen toch allemaal de biscuitjes Petit Beurre? In mijn herinnering een traktatie van jewelste omdat ze volop naar boter smaakten en daarom zoveel lekkerder waren dan die gortdroge ronde Mariakaakjes die we in onze jeugd kregen. Veel variatie zal er in die naoorlogse jaren niet geweest zijn, een koekje bij de thee na school was geheid zo’n rond droog ding van Verkade. Zelfs nu nog is het Mariakaakje symbool voor eenvoud en zuinigheid, denk aan het fameuze (maar apocriefe) verhaal van premier Drees, die twee hoge Amerikaanse ambtenaren bij hem thuis aan de Beeklaan ontvangt. De ambtenaren zijn verantwoordelijk voor de toekenning van Marshallhulp, en als ze van mevrouw Drees een kopje thee en een Mariakaakje geserveerd krijgen, schijnen ze gezegd te hebben: ‘aan een land waarvan de minister-president zo woont en leeft, is ons geld goed besteed.’ Bij ons in de familie waarschijnlijk een geliefde anekdote, anders zou ik me het niet herinneren, net zomin als de zuinige Mariakaakjes. Toch moet Petit Beurre, dat prachtige rechthoekje met z’n bruine kartelrandjes, op enig moment zijn intrede in onze familie gedaan hebben en langzaam werd het kaakje verdreven. En nu, zoveel jaar later, ontdek ik dat ze hier gemaakt werden, in Nantes, door de firma Lefèvre-Utile. Kortweg: LU.

Of Droste in Haarlem, of Verkade in Zaandam, ooit zo’n enorme invloed hebben gehad op de stad waarin hun fabriek gevestigd was? In Nantes wel. En hoe. Bij Lefèvre-Utile, opgericht in 1846, werkten in 1913 maar liefst 1200 mensen. Reken eens uit hoeveel families direct en indirect van de koekjesfabrikant afhankelijk waren. Het stadsbeeld werd, naast andere bouwwerken als het kasteel van de hertogen van Bretagne en de kathedraal, mede bepaald door de gigantische fabriek die aan de oever van de zich vertakkende Loire werd gebouwd. Twee identieke torens domineerden het complex en de fabriekshallen strekten zich honderden meters langs de rivier uit, maar de zijarm van de Loire is gedempt en van de oorspronkelijke gebouwen van Lefèvre-Utile is weinig meer over, er is een grondige streep door het verleden gezet. De fabriek is niet meer in Nantes actief, de productie is verplaatst naar elders, productiehallen werden gesloopt of omgebouwd tot kantoren. Eén hal is in gebruik als alternatief theater onder de naam Le Lieu Unique, een woordspeling als eerbetoon aan de initialen LU. Het biedt naast het theater onderdak aan een boekwinkel, een restaurant en een souvenirwinkeltje waar parafernalia worden verkocht als koelkastmagneten in de vorm van Le Petit Beurre. Uit Nantes. Kijk maar, het staat er duidelijk op, en dat al sinds 1846. Wist ik veel. Koekjes waren om te eten, niet om te lezen.

En dan een tweede ontdekking die teruggrijpt op mijn jeugd, en die was wél om te lezen: Jules Verne. De schrijver van die geweldig spannende verhalen die we als kinderen verslonden werd hier in Nantes geboren en heeft een deel van zijn leven hier gewoond en gewerkt. Wist ik niet. In geen vijftig jaar meer aan de man gedacht, waarom ook, zijn verhalen zijn waarschijnlijk niet meer te pruimen, maar ronddwalend door het kleine museum dat aan hem gewijd is komt het als een stortvloed terug. In mijn herinnering zie ik ze staan, die blauwe boeken bij ons thuis in de kast, met die wonderlijke krulletters en heerlijke titels, De Reis naar de Maan, Michael Strogoff, de koerier van de tsaar en natuurlijk Naar het Middelpunt der Aarde. Zijn bekendste verhaal, De Reis om de Wereld in Tachtig Dagen, heb ik nooit gelezen, ken het alleen van de film uit 1956 met David Niven en Shirley MacLaine, en ook daarvan mag je in redelijkheid aannemen dat het onverdraaglijk gedateerd zal zijn.

De schok van herinnering kwam vooral toen ik de wand met reproducties zag van illustraties uit zijn boeken. Ik herkende er maar een paar. Michael Strogoff te paard, kapitein Nemo met zijn sextant staand op de onderzeeër Nautilus, Phileas Fogg aan boord van een schip, naast hem op de grond staat de tas met geld. Maar de indrukwekkendste illustratie, waar ik als kind eindeloos naar heb zitten kijken, was die van het kogelvormige projectiel waarmee Barbicane, Nicholl en Michel Arden door het kanon Columbiad zijn afgevuurd op weg naar de maan. Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik al die namen niet meer wist, ik heb ze moeten opzoeken. Maar daar ging het niet om. Het ging om die hond die zo merkwaardig plat en met gespreide poten naast het ruimtevaartuig in het heelal zweeft. Vreemd genoeg schoot me de naam van dat dier weer te binnen toen ik naar de afbeelding stond te kijken. Ik vond als kind de symboliek zo aangrijpend, dat arme dier dat de start niet overleefde, overboord werd gezet en als kadaver naast het ruimtevaartuig meevloog. Een trouwe waakhond tot in de dood. En toen wist ik het opeens. Wachter! Ongelofelijk, hoe dat gegeven wordt opgeslagen en na zoveel jaar opeens toegankelijk wordt. De hond heette Wachter, en die naam heeft een halve eeuw of meer ergens in mijn hoofd gezeten tot hij er vandaag uit mocht. Als een hond die eindelijk weer eens wordt uitgelaten.

Het zotte van dit verhaal was natuurlijk dat het vol natuurkundige onmogelijkheden zat, maar als kind speelde dat blijkbaar geen rol. Wachter werd buiten de dampkring pardoes overboord gezet. Luikje open en húp. Ook zag die kogel er van binnen heel wonderlijk uit, een letterlijk kogelrond kamertje met rondom gestoffeerde banken waar de passagiers genoegelijk konden zitten converseren. En afschieten met een kanon, ze zouden als luciferhoutjes verbranden in de dampkring, als ze de klap van de lancering al overleefd hadden. Maar we vraten het, want in een kinderhoofd is volop ruimte voor romantiek en verhalen over verre reizen, maar niet voor praktische bezwaren. Ik vind dat lief, en ontroerend.
En nu vertrouw ik er maar op dat op onze oude dag iets van die onschuld bewaard is gebleven en ergens in de krochten van onze geest op de achtergrond zijn werk doet. Een kinderlijke, maar bemoedigende gedachte.

2 thoughts on “123. Van Koekjes en Verre Reizen

  1. Heerlijk Hans; je memoreert weer als vanouds….Wat een herinneringen komen weer boven!!!! En wat het langst blijft plakken: Shirley McLaine! Zo lang niet meer in beeld geweest bij mij terwijl ik haar altijd zeer bewonderde: heb een boek van haar “you can get there from here” maar vooral de prachtige niet heel bekende film “Being there” met haar tegenspeler Peter Sellers in de rol van een tuinman met een laag iq, zo ontwapenend…. nog altijd een aanrader! Wellicht ga ik die film binnenkort weer eens huren en koop daar de Petit Beure biscuitjes bij….
    Dank voor de informatie hierover!!!!
    Goede reis, xxx wilma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s