100. Koorddansen in Riga

Eigenlijk moet ik iets over Jan Hop vertellen, de veerman van Spijkerboor, hoe hij tijdens de bezetting de Duitsers een loer draaide. Maar dat komt later.

Eerst nog even Riga, die prachtige hoofdstad van Letland aan de Baltische Golf, stad met grote zonen: Mikhail Baryshnikov, een van de grootste balletdansers van de 20e eeuw; Mariss Jansons, chef-dirigent van het Concertgebouworkest, en Sergei Eisenstein, regisseur van het meesterwerk Pantserkruiser Potemkin. We waren al eerder in Riga, in november 2008 (zie #22), en onlangs waren we er opnieuw. En net als de vorige keer was het de opera die ons daarheen voerde. Vier opeenvolgende avonden in dat prachtige operagebouw, net zo’n heerlijke bonbondoos als de Amsterdamse stadsschouwburg, of die in Groningen. Maar daar kennen ze de operatraditie niet, die Riga zo bijzonder maakt. Elke zomer worden de mooiste voorstellingen uit het voorgaande seizoen herhaald, en zo zagen we Aida, De Vliegende Hollander, Turandot en Madame Butterfly. Zonder al te emotioneel te worden: Butterfly, die hartverscheurende opera van Puccini, hoort tot de mooiste opera’s die ik ken. Ach, wat een verhaal. Smartelijk, ja. Het verraad van de harteloze Pinkerton, en het onwrikbare vertrouwen van Cio-Cio-San dat de vader van haar kind ooit naar Nagasaki zal terugkeren. Zoveel droefenis, en zo’n wanhopige afloop. Misschien kom ik later nog inhoudelijk op de opera’s terug, maar voor wie wil, hier een wonderschone uitvoering van de aria Un bel di, vedremo uit Madame Butterfly, een opname uit 1956 van de Italiaanse sopraan Anna Moffo.

In de opera van Riga ...

De vorige keer in Riga was het winter. Sneeuw, krakende vorst. We sloegen de kragen op en onze adem parelde in de winterlucht. En nu? Ruim dertig graden, mensen zochten koelte op terrassen onder parasols of zaten langs de rivier in de schaduw van oude bomen. En iets wonderlijks: waar Martin Bril bij ons rokjesdag zag, met blote benen wit nog van de winter, was het in Riga boezemdag. Overal deinende decolletés, alsof alle vrouwen en meisjes zich als in stilzwijgende afspraak uit hun winterjassen hadden gepeld en de jonge zomer hun blanke huid boden. Trots en zelfbewust. Hier, kijk gerust, alle tijd, we blijven tot de herfst komt. Op straat draaiden mannen zich om in ademloze verrukking, de zomer was begonnen.

Maar wat zagen we nog meer op straat? Jonge Britten, die zich een slag in de rondte zopen. Riga, zo blijkt, is a popular low-cost destination. Hoe het precies werkt is me niet duidelijk, geen idee wat een gemiddeld glas bier in Londen kost, maar blijkbaar is het goedkoper om een vliegtuig naar Letland te nemen en je daar laveloos te zuipen dan dat je het thuis in de pub doet. Riga’s burgemeester heeft officieel zijn beklag gedaan bij de Britse ambassadeur en de minister van Binnenlandse Zaken heeft bijna een diplomatieke rel veroorzaakt door de Britse zuipschuiten English pigs te noemen. Ik snap dat wel. ’s Middags wankelen ze lallend door de hoofdstraat en proberen hossend uit hun volle glazen bier te drinken, waarop ze verbaasd naar hun doorweekte overhemd kijken. Op de dag dat we naar huis gingen en de bus naar het vliegveld namen, stapten drie jonge Britten gelijktijdig met ons in. Een van hen droeg een paars damesslipje op zijn hoofd. Wat weet je van de afgelopen dagen, vroeg een van hen lodderig aan zijn makker met het slipje. Ik herinner me dat we aankwamen, antwoordde deze na enig nadenken. Verder niets? Hij schudde zijn hoofd. Geen weet van waar ze waren, geen weet van Baryshnikov, Jansons of Eisenstein. Dat hoeft ook niet, maar alleen maar hierheen om te zuipen? Ik keek naar zijn vermoeide sproetenkop en vroeg me af of hij tijdens dit dagenlange bacchanaal ooit tegen het Vrijheidsmonument had gepiest. Dat schijnt nogal eens te gebeuren, en dan is de Letse politie zonder pardon. Achter de tralies met die heiligschenners.

Of de zuipschuiten ooit hun gulp bij het monument van de Letse Rode Schutters hebben geopend? Misschien is de straf dan minder zwaar. Het is een omstreden monument, omdat de Letse soldaten aan de kant van de Russische bezetter streden, en door sommigen als verraders worden gezien. Het standbeeld, in de archetypisch hoekige stijl van het sociaal-realisme, staat op het plein waar, in een van de laatste gebouwen uit de Russische overheersing, nu het Museum van de Bezetting van Letland gehuisvest is.

Standbeeld van de Letse Rode Schutters en het Bezettingsmuseum

Soms gebeuren er vreemde dingen op straat. Je ziet het pas in tweede instantie. Eerst zie je politieagenten die ijverig bonnen uitdelen. Ze reppen zich van auto tot auto, likken hun potloden, schrijven in hun boekjes en klemmen de bon achter de ruitenwisser. En vérder gaat het, op naar de volgende auto. Dan wordt een raam geopend, een dame stapt naar buiten op de smalle richel onder het raam. Terwijl ze zich met de linkerhand vastklemt lapt ze rechtshandig de ruit. Ze moet haar voeten in de lengterichting plaatsen om voldoende steun te vinden. Geen kabel die haar zekerheid biedt, en geen vangnet. Alleen de twee juten, maar die hebben geen oog voor haar. Hoeft ook niet. Ze beheerst haar métier, deze onverschrokken koorddanser van Riga.

Koorddansen in Riga ...

Zo’n 20 km ten westen van Riga ligt Jūrmala, het grootste kuuroord van de Baltische staten, soms wat overmoedig aangeduid als de Franse Riviera van Letland. Een eindeloos lange strip zandstrand waar puissant rijke Russen hun protserige villa’s hebben gebouwd. Vroeger, tijdens de hoogtijdagen van het communisme, was het een kuuroord, waar monsterlijke, kolossale betonnen sanatoria nog aan herinneren. De smaakvolle houten huizen van weleer zijn goeddeels in verval geraakt, de verf bladdert, hoog staat het onkruid. Maar doe je ogen half dicht en je waant je terug bij Doctor Zhivago.

Vervallen houten huis in Jūrmala

Geen land ter wereld of we bezoeken de markt. Zo ook in Riga. Vijf reusachtige halfronde loodsen, slimme constructies van gietijzer en glas. Oorspronkelijk bedoeld als hangar voor zeppelins, maar dat werd afgeblazen. Nu huist er de markt, bij opening in 1930 de grootste van Europa. Anno 2011 nog steeds het cornucopia van de Baltische staten. Vlees, vis, groenten, hoog opgetast, uitnodigend. Vreemde dingen ook, die je bij ons niet zo gauw zult zien. Waarom eigenlijk niet? Aardperen, schorseneren. De slager gaat haast schuil achter de immense stapels vlees, bij de visboer kronkelt aal amechtig in grote plastic bakken en staan gedroogde en gezouten vissen als bloemen rechtop in een vaas.

En dan, daags voor ons vertrek, gebeurt nóg iets vreemds. Een vrachtwagen ramt een betonnen reclamezuil. De sokkel knakt, het gevaarte dendert op de stoep aan brokken. En kijk nou toch: Bakkerij Van de Peer, uw warme bakker! Maar als ik goed kijk zie ik een Lets nummerbord. Zou de auto gestolen zijn? Je hoort dat vaker, gejatte auto’s die opduiken in Polen, Montenegro of Wit-Rusland. Waarom dan niet hier, in Letland? Maar dat zijn meestal BMW’s of Mercedes, echte penoze-auto’s. Maar vrachtwagens? Eenmaal thuis zoek ik het uit via google en kom bij een bakkerij in Antwerpen. Ik bel, of ze soms een vrachtwagen kwijt zijn. De bakkersvrouw lacht. Ach nee meneerke, die hebben we verkocht, al jaren geleden, aan ene Fransoos. En nu istie in Riga zegt u? Welnu, das toch een deksels mirakel. Aja, ik zal mijnen man verwittigen.

Riga ligt alweer een tijdje achter ons, en intussen was ik alweer een paar dagen met de fiets op pad. De bedoeling was langs de kust zuidwaarts via Zeeland naar België, vervolgens Normandië en dan aan de oesters in Bretagne. Maar na de eerste 150 kilometer heb ik de trip tijdelijk in de pauzestand gezet. Het blijft voorlopig hozen, en dan stoer de held uithangen en met poncho en zeiknatte gympen met windkracht zeven van de Deltawerken geblazen te worden, nou nee. En kijk nu toch, de weerkaart van vanochtend 08:45, het zit alléén boven Nederland en België. In Rotterdam en Den Haag peuteren ze de door storm gevelde bomen uit het asfalt, de rest van Europa is smetteloos. Even laten betijen dus, en straks verder.
En Jan Hop, de veerman van Spijkerboor? Ook straks.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s