95. Gezellig

Eigenaardig woord, gezellig. Vroeger werd het te pas en onpas met van alles in verband gebracht. Alles was gezellig, vooral als er andere mensen bij waren. Even zitten met een kop koffie en zogauw je zitvlak de stoel raakt diep zuchten, hèhè, gezellig, even zitten hoor. Bakkie doen? Ja, gezellig. Alsof het leven ondraaglijk zwaar is en dit rituele toverwoord de enige remedie. Hè, gezellig. Schijnt dat Nederland het enige land is waar dat woord bestaat. Of beter: het gevoel dat ermee wordt beschreven. Het Duitse Gemütlich komt in de richting maar is het nét niet. Op wikipedia lees ik dat het Deense hyggelig, verwant aan het Nederlandse heugelijk, een aardig eind in de richting komt. De Britten intussen blijven met cosy een straatlengte achter, omdat het gezelschap minder centraal staat. Bij ons is het begrip zo ingeburgerd dat er zelfs een bumpersticker van te krijgen is.

Zou het ooit uit de gratie raken? Van mij mag het, ook al stoort het me minder dan de absurde drie begroetingszoenen die je worden opgedrongen. Misschien gebeurt het nog steeds, dat mensen tegen elkaar ja gezellig zeggen. Behalve bij één ding. Roken. Er zullen niet veel zijn die het nog in hun hoofd halen zonder schroom temidden van anderen voor de gezelligheid een sigaret op te steken. Een peuk, zeiden we vroeger. Nu nog trouwens. Ik had een klusjesman bij wie dat in de mond bestorven lag. Dan plofte hij zwaarlijvig neer en verzuchtte Ja, gezellig, een peuk. Soms zelfs een peuk doen, waarna hij zich in rook en stank hulde. Als ex-roker kijk ik met gemengde gevoelens op die rare gewoonte terug. Maar wisten we veel? Tegenwoordig moet je wel heel dom zijn als je ondanks alle waarschuwingen nog begint met roken, maar wij? Wij wisten niets. Behalve dat het stoer was, en de gewoonste zaak van de wereld, want iedereen rookte. Ouders, buren, vriendjes. Zo’n twintig jaar geleden kon je zelfs nog in treinen en vliegtuigen roken en kreeg je in winkels een sigaret gepresenteerd als je om een stofzuiger kwam, of een nieuwe naald voor je platenspeler.

Ik moest aan roken denken omdat ik op de televisie de inmiddels 78-jarige Jean-Paul Belmondo zag, die in Cannes een Gouden Palm kreeg voor zijn gehele oeuvre. Belmondo met z’n karakteristieke paardenkop. Als jongeling had ik een poster van hem aan de muur. Met sigaret natuurlijk. Zo werkt de geest dus. Je ziet de oude Belmondo, en denkt aan zijn jonge kop die vijftig jaar geleden bij je aan de muur hing, met een enorme peuk in de mond. Gitanes, zoals het een Fransman betaamt. Of Gauloises. Ja, dat was ruig. Net als Humphrey Bogart, die sliep waarschijnlijk nog met een sigaret in de mond. Zou er een film zijn waarin hij niet rookte? Peuk in de mondhoek, het hoofd een tikje schuin om de kringelende rook uit de ogen te houden. Jezus, wat een gedoe. En een vieze bek hield je eraan over. Maar stoer was het, stoer! Daar nam je de viezigheid voor op de koop toe. En de kans dat je longkanker kreeg. Maar dat wisten we toen nog niet. Bogart waarschijnlijk ook niet, maar die kwam er vanzelf achter, stierf nog voor z’n zestigste.

Jean-Paul Belmondo heeft het overleefd. Wat me trouwens opviel aan de berichtgeving over zijn onderscheiding in Cannes was dat alle media zijn doorbraakfilm À bout de souffle noemden, maar niet de film die ten grondslag lag aan die doorbraak: Les Tricheurs uit 1958, van Michel Carné. De film werd destijds in Nederland uitgebracht met de suggestieve titel Zondaars in spijkerbroek. Ik moet hem gezien hebben. Of heb ik alleen maar verlangend langs de bioscoop gedrenteld, kijkend naar de uitnodigende foto’s in de vitrine? Ik was tien, maar niet ondenkbaar dat ik naar binnen ben geglipt. Het was me ook wat. Een schandaalfilm, verboden door pastoors en dominees, die het maar wat moeilijk hadden met nihilisme van de jeugdige bewoners in Saint-Germain-des-Prés. Wat je vooral zag was veel drinkende en rock’n’rollende jongelingen, en harde jazzmuziek van Coleman Hawkins en Dizzy Gillespie. Op Youtube circuleert de originele Franse trailer, met intrigerend lange rijen wachtenden voor de bioscoop. Verbluffend, hoe de wereld veranderd is.

Michel Carné was in de jaren dertig en veertig bekend geworden door poëtisch-realistische klassiekers als Le jour se lève en vooral natuurlijk zijn prachtige Les enfants du paradis. Gedraaid onder uiterst moeilijke omstandigheden tijdens de Duitse bezetting van Parijs in 1943 en ’44, vertelt de film het verhaal van courtisane Garance en de vier mannen die haar het hof maken, waaronder de mimespeler Baptiste, een onvergetelijke rol van Jean-Louis Barrault. The French answer to Gone with the Wind schreven de Amerikaanse kranten, en noemden het een tijdloos meesterwerk. En een meesterwerk was het. Maar tijdloos? Niet alleen de wereld is veranderd, ook de smaak, en de manier waarop we naar films kijken. Zou het nog te doen zijn, de 190 minuten die de film duurt uit te zitten?

Wat bepaalt de houdbaarheid van een film? Moeilijk. Neem Belmondo. Hij mag dan geëerd zijn voor zijn oeuvre, maar het grootste deel daarvan kan zo de vergeetbak in. Terwijl juist de Franse film ons zoveel te bieden had. En heeft. Qua houdbaarheid houd ik het in elk geval op de indie films, de ‘independent films’ die buiten de grote studio’s om gemaakt zijn. Kleine films, met meestal kleine thema’s. Een greep? Il y a longtemps que je t’aime met de immer voortreffelijke Kristin Scott Thomas. De liefdevolle film Le mari de la coiffeuse met Jean Rochefort. Dialogue avec mon Jardinier met een van Frankrijks grootste acteurs, Daniel Auteuil, die ook zo’n belangrijke rol speelde in het meesterlijke tweeluik Jean de Florette en Manon des Sources van Claude Berri. Allemaal films die ook over twintig, dertig jaar nog steeds het zien waard zullen zijn. Denk ik. Hoop ik.

Het is vandaag een soort herfst. Het regent, de bomen gaan gebukt onder windkracht zes. Geen betere tijdsbesteding dan over mooie films lullen. Hè, gezellig.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s