94. Opmerkelijk

Er zijn dagen dat de krantenkoppen opmerkelijker lijken dan anders. Krant opengeslagen, je scant de pagina’s van links naar rechts en opeens blijven je ogen haken aan een combinatie van woorden waardoor een alarmbelletje in je hoofd afgaat. Wacht even, wat staat daar? En nee, dan heb ik het niet over de hormonale oprisping van Dominique Strauss-Kahn of het afscheid van Oprah. Gebeurtenissen die, afgaande op de media-aandacht, van wereldschokkende importantie zouden zijn. Nee, het gaat over kleinere gebeurtenissen. Niet klein als in onbetekenend, maar als in (bijna) onopgemerkt. Zeker in vergelijking met de hysterische stortvloed aan informatie rond de geile Fransoos of de met dozen kleenex uitgewuifde Keizerin van de Zelfredzaamheid.

Somme berichten vallen op omdat ze zo geestig zijn, en onbewust vermoed je een dolletje van een opstandige redacteur. Zoals deze. Hoe krankzinnig kan de wereld worden? Een raar groepje christenen die de Dag des Oordeels aankondigden. Gisteren was het zover. Jezus terug op aarde, rechtgeaarde gelovigen gaan naar de hemel en daarna aardbevingen, overstromingen en algehele vernietiging. Kortom: de Apocalyps. Maar wat nu te doen met de huisdieren van al die ten hemel gevaren gelovigen? Een groepje handige atheïsten speelde daar gewiekst op in. Onder de naam Eternal Earth-Bound Pets boden zij aan voor de achtergebleven lievelingetjes te zorgen. Kosten: 135 dollar per dier. Naar verluidt zijn 259 klanten op het aanbod ingegaan. Gelukkig is het abonnement tien jaar geldig, want gisteren ging de zon gewoon onder en vanochtend floten de vogels als vanouds. Volgende dag des oordeels? Ergens in 2012.

Serieuzer is de volgende kop. Bloedstollend, eigenlijk. Even los van de gruwel van het verhaal dat erachter zit, kijk eens naar de woorden, het bericht, gewoon zoals het er staat. Dat je geest dat kan verwerken en plaatsen mag al een wonder heten. Want stel je hebt geen internet, televisie of krant. Je hebt uitsluitend een kast met ouderwetse boeken, zoals Landen en Volkeren – de Wereld in al haar Kleurenpracht van J.A. Hammerton uit 1929, met intrigerende hoofdstukken als In Afrika Wonen Negers en De Eilanden der Zon en hun Onbeschaafde Bewoners. Wat moet je dan, als je zo’n onthutsende krantenkop leest? Je hebt geen idee van de wereld daar buiten, ofschoon je hoogstwaarschijnlijk wel al eens van steniging gehoord zult hebben, daar hebben moslims niet bepaald alleenrecht op. Maar zwavelzuur in ogen spuiten? En dan de aantekening dat het voorlopig niet mag? Hoe moeten je hersens dat taalkundige novum verwerken? Hopelijk geeft iemand je gauw een krant, met het gruwelijke verhaal over wat de Iraanse Ameneh Bahrami overkwam. Een man spoot in 2004 zwavelzuur in haar gezicht, omdat zij verscheidene huwelijksaanzoeken had afgewezen. Sindsdien is zij blind en verminkt. Een rechter bepaalde dat zij als vergelding met een pipet zwavelzuur in de ogen van haar belager mag spuiten. Nu is, tot verontwaardiging van menigeen, de vergeldingsactie voor onbepaalde tijd uitgesteld.

Als ik zoiets lees ben ik vreselijk in dubio. Ik snap het al nooit als iemand voor een moord slechts vijftien jaar krijgt. Hoe weeg je een mensenleven? Waarom niet één-op-één? Hier, met die arme Iraanse, kom ik er ook niet uit. Hoe krankzinnig moet je zijn om een vrouw, omdat ze niet met je wil trouwen, voor het leven te verminken? En is het vonnis gerechtvaardigd? Letterlijk, oog-om-oog? Mag je zoiets barbaars toejuichen? Hoe dan ook, die krantenkop blijft ongelofelijk.

Haast niet te bevatten is ook de volgende tekst. Iedereen die het nieuws volgt weet wat dit betekent. De Oekraïense Iwan Demjanjuk, die als kampbewaker in Sobibor heeft meegewerkt aan de moord op ruim 28 duizend Joden, voor het overgrote deel afkomstig uit Nederland. Ik ken het boek van Jules Schelvis, een van de weinige Sobibor-overlevers, zag Lanzmann’s Shoah en de documentaire Sobibor, 14 octobre 1943, 16 heures, de getuigenis van Yehuda Lerner. Ik ken het kader. En dan zo’n krantenkop, die paar woorden, en die krankzinnige tegenstelling in getallen. Hoe kan je dat plaatsen?

Ik ben beroepshalve indirect met Demjanjuk bezig geweest, na zijn ter dood veroordeling in 1988 in Jeruzalem, waar hij geïdentificeerd was als Ivan de Verschrikkelijke, die in concentratiekamp Treblinka 850.000 Joden in de gaskamers had omgebracht. Enkele jaren later bleken de getuigenverklaringen onhoudbaar, er was sprake van een persoonsverwisseling. Demjanjuk werd vrijgesproken en vestigde zich als John Demjanjuk in Amerika. De belangrijkste getuigen-deskundige van de verdediging tijdens het Treblinka-proces was de onlangs overleden hoogleraar functieleer Willem Wagenaar. Ik heb hem meermaals geïnterviewd, niet alleen over zijn rol tijdens dat moeilijke Treblinka-proces, maar, belangrijker, over het fenomeen ‘geheugen’. Hoe zit het met de kwaliteit van de in Nederland gehanteerde identificatiemethoden? Wagenaar was daar niet bepaald positief over, en ik vraag me af wat hij van de recente uitspraak tijdens het Sobibor-proces zou hebben gevonden. Wagenaar overleed eind april, en twee weken later werd Iwan Demjanjuk tot vijf jaar veroordeeld. Maar hij hoeft ze niet uit te zitten. Is hier recht gedaan? Zou Wagenaar tevreden zijn geweest?

Maar het zijn natuurlijk niet alleen woorden. Ook bepaalde beelden kunnen er uit springen. Zoals die ongelofelijke foto van een megastal vol varkens. Voor ons hier aan onze Friese dijk extra beladen, omdat onze buurman een kilometer verderop al een erf vol varkensschuren heeft en een vergunning voor een nieuwe stal formaat voetbalveld bijna binnen heeft. Onderstaande foto werd gemaakt in Brabant. ‘Denk je dat het die varkens wat uitmaakt of ze met 100 of 1.000 anderen de stal moeten delen?’ vraagt de varkenshouder. Hij vindt dus van niet. Volpakken die handel! En hij wil verder. Meer wil hij, en groter. Groter nog dan dit, deze bespottelijke vleesfabriek. Ik herinner me de ingezonden brieven in De Volkskrant nadat de foto en het bijbehorende artikel waren verschenen. Vertwijfelde, razende burgers. Geschokt dat dit mogelijk is, deze respectloze, dieronvriendelijke huisvesting. De uitbuiting! De beroepsverdwazing! Ik ben het volledig met ze eens. Daarom: alleen nog biologisch vlees kopen, of in elk geval vlees van bedrijven waar dieren respectvol behandeld worden en een goed leven hebben. En als het je te duur is, dan maar één keer per week vlees eten. Maar niet door kiloknallers te kopen meedoen aan deze moderne concentratiekampen.

© Raymond Rutting / De Volkskrant (klik op de afbeelding voor grote weergave)

En misschien is het omdat we al zoveel jaar bezig zijn met onze stichting, al vijftien jaar proberen voldoende centen bij elkaar te sprokkelen om ons schooltje in Varanasi (India) draaiende te houden en de gezondheidszorg te bieden aan al die lieve mensen uit de sloppenwijk Nagwa. En dan opeens dit spectaculaire beeld uit datzelfde land, uit India. De krantenpagina met de grote kleurenfoto was wat verkreukeld, maar het beeld is er niet minder om: het duurste huis ter wereld, gebouwd door India’s rijkste man, de grootindustrieel Ambani. Een oppervlakte van 37.000 vierkante meter, 173 meter hoog en 27 verdiepingen, waarvan zes uitsluitend als garage dienst doen voor de 168 auto’s die Ambani verzameld heeft. Verder een theater en een landingsplaats voor helikopters. Geschatte bouwkosten, inclusief de dure grond: 1,2 miljard euro. Maandelijkse energiekosten: 115.000 euro.

Ik heb er lang naar gekeken, naar dat spectaculaire vertoon van puissante rijkdom. En het zal wel flauw zijn, maar ik word er een beetje kwaad van. Met de reserves van onze Stichting Duniya zouden we de Ambani’s ternauwernood een week energie kunnen leveren. Omgedraaid kan je ook zeggen dat wij er een jaar lang onze leraren in India en onze doktoren in Vietnam van kunnen betalen. Maar in je gemoed blijft het wringen.

© Fram Petit / IPC / NRC - (klik op de afbeelding voor grote weergave)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s