92. Graf te Blauwhuis

Wat zou Gerard Reve, bij leven en helder van geest, van de zaligverklaring van Johannes Paulus II gevonden hebben afgelopen zondag? En daags erna de bizarre claim dat de dood van Osama Bin Laden het eerste wonder was van de zalige paus? Roomse gekkigheid, zou hij gemompeld hebben. Om er schalks aan toe te voegen dat het allemaal klopt en dat Gods wegen ondoorgrondelijk zijn. Zoiets.

Ik herinner me dat Reve, toen de paus in 1985 Nederland bezocht, voor de gelegenheid was ingehuurd als speciale verslaggever voor NRC Handelsblad. Van zijn verslaggeving herinner ik mij hoegenaamd niets, zoals bij zoveel Nederlanders ging het pauselijk bezoek aan mij voorbij, het was meer een curiosum. Wel heb ik nog beelden op mijn netvlies van half lege straten en eenzame enthousiastelingen langs de pauselijke route, een beetje sneu met vlaggetjes zwaaiend. Een koddige aanblik. Johannes Paulus was allerminst tevreden met zijn bezoek aan de afvallige kerkprovincie, en was maar wat blij toen hij terug kon naar godvruchtig Rome. En Reve? Wat vond hij van het pauselijk bezoek? Hij wijdde er een boekje aan, Roomse heisa, maar de titel was waarschijnlijk een grapje, want bij Adriaan van Dis verdedigde hij in volle ernst de katholieke kerk als een organisatie die de ware ethiek vertegenwoordigt en benadrukte dat een kerk per definitie conservatief diende te zijn. Verandering was aan katholieken immers niet besteed. Cartoonist Joost Veerkamp publiceerde daarop in Vrij Nederland in zijn serie Grimeren voor beginners een geestige transformatie van Woytila tot Reve. Maar wat Gerard Reve wérkelijk van dat pauselijk bezoek vond is me niet duidelijk, en Nop Maas’ biografie is aan het einde van deel twee pas bij 1975.

Aldus aan Reve denkend herinnerde ik mij plots een fraai gedicht waarin hij mild sarcastisch de draak stak met het geloof. Maar hoe heette het? En waar kon ik het vinden? Niet in de Dikke Komrij, want Reve weigerde elke bloemlezing. Hoe dan wel? Op naar de boekenkast en op goed geluk grasduinen in mijn collectie Reve. En zie, meteen bij de eerste titel was het raak: Nader tot U (1966). Reve had zich inmiddels tot het katholicisme bekeerd en probeerde in dit boek ‘het aardse en het verhevene met elkaar te verbinden’. Hetgeen vermakelijke beschrijvingen oplevert, want Reve was vrijwel permanent in gevecht. Met zichzelf, de drank en met God. Hij woonde in Friesland, in het gehucht Greonterp en om strot en ziel te smeren wandelde hij regelmatig naar het nabije Blauwhuis, waar hij zich in de dorpskroeg vol toewijding een stuk in de kraag zoop. ‘Weer teveel gedronken, God, godverdomme‘, gromde hij, huiswaarts wankelend. ‘Ik ga er van af, het moet, ik zweer het. Gij die was en is en zal zijn, ik houd op met drinken, ik zweer het voor Uw aangezicht. Maar wanneer precies, dat weet ik nog niet.’

Reve’s verhouding tot religie en kerk was raadselachtig. Onverbloemde kritiek gepaard aan absolute verering. Geen idee hoe zo iets in zijn werk gaat en hoe het te verklaren, maar het zijn niet alleen Gods wegen die ondoorgrondelijk zijn. ‘Ik moest vechten’, vervolgt de getourmenteerde Reve zelfverzekerd, ‘met God en mensen zou ik worstelen, en ik zou overwinnen, zag ik nu.’

Waaruit die overwinning bestond? Misschien wel hoe het verlies inzichtelijk te maken, getuige zijn gedicht Drinklied voor de Herfst:

Alles moet weer worden zoals vroeger.
Er is geen God meer, bijvoorbeeld.
Ja, toen we Indië nog hadden,
en een dubbeltje nog een dubbeltje was!
Maar dat bestaat niet meer.
Was er maar iemand die me uit allerlei sprookjesboeken voorlas
.

Sprookjesboeken! Zegt een devoot katholiek. Wonderlijk, en ontroerend.

Maar het mooiste gedicht uit de cyclus is ongetwijfeld Graf te Blauwhuis. Het gaat over de jonge Gerrit Rijpma, die in februari 1945 door de Duitsers werd neergeschoten. Overlevering wil dat hij zwaargewond werd weggedragen door zijn oudere broer, die later vertelde wat Gerrits laatste woorden waren: “Ik gean dea. Jimme moatte bij mij bliuwe, ik gean dea!” (Ik ga dood. Jullie moeten bij me blijven, ik ga dood.) Reve, die vaak op het kerkhofje van Blauwhuis te vinden was, beschreef het graf van de jonggestorven Gerrit in een werkelijk magistraal gedicht:

Hij rende weg, maar ontkwam niet,
en werd getroffen, en stierf, achttien jaar oud.
Een strijdbaar opschrift roept van alles,
maar uit het bruin geëmaljeerd portret
kijkt een bedrukt en stil gezicht.
Een kind nog. Dag lieve jongen.

Gij, die Koning zijt, dit en dat, wat niet al, ja ja, kom er eens om,
Gij weet waarom het is, ik niet.
Dat Koninkrijk van U, weet U wel, wordt dat nog wat?

Niet te geloven, maar elke keer als ik dit gedicht lees springen mij de tranen in de ogen. Blauwhuis is trouwens niet ver van waar wij wonen, ik zou het graf allang graag bezocht hebben, maar het bestaat niet meer. Het werd geruimd, de stoffelijke resten werden overgebracht naar het ereveld in Loenen. Wel bestaat er een foto van, ik vond hem op een aan Reve gewijde website, de fotograaf is niet bekend. Het medaillon waar Reve aan refereert ontbreekt. Wel kunnen we zien wat hij met ‘een strijdbaar opschrift’ bedoelde…

Is er nog iemand die aan Gerrit Rijpma denkt? Ik zal het doen, straks, om acht uur. Want dan gedenken we de doden die vielen in de Tweede Wereldoorlog. En in Nederlands-Indië. En Libanon, Bosnië en Afghanistan. In de strijd tegen dit en dat, wat niet al, ja ja, kom er eens om. Dag lieve jongen. En dag lieve Gerard, dankjewel.

En dat Koninkrijk Gods? Mwah. Nee hoor, dat wordt nooit wat.

4 thoughts on “92. Graf te Blauwhuis

  1. 4 Mei 2017 herdenken we Gerrit Rijpma in Blauwhuis en Abbega. Er is 29 april tot en met september een tentoonstelling in café de Freonskip over het relaas van Gerrit Rijpma en over de tijd dat Reve in Greonterp schreef en woonde.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s