56. Applaus voor een Langzame Dood

Nauwelijks de grens over en terug op Spaanse bodem is daar de Guardia Civil. 
En niet een, maar wel tien. Een compleet kruispunt vol groene uniformen en reflecterende gele hesjes, fel oplichtend in de ochtendzon. Een van hen stapt in mijn rijbaan en maant met opgestoken hand tot stoppen. Ik voel me als de schooljongen die door het rode stoplicht is gereden, maar dan bedreigender. Hij kijkt eens naar m’n fietstassen, voelt aan de plastic zak die bovenop gesnoerd zit met m’n lunch en een extra fles water en steekt dan zijn hand uit en vraagt iets. Maar wat precies? Daarna of ik Habla Español? Neen. En hij geen Engels. We worden het eens over Frans, maar dan nog blijft het houtje-touwtje. Paspoort vragen gaat nog wel, maar als dat eenmaal is doorgegeven aan een collega die in een dienstauto gaat zitten bellen, wordt het precair omdat het waarom van een lange fietstocht ter tafel komt. Hij vindt het een rare zaak, zo’n ouwe vent in z’n eentje. Wijst op ‘m’n portefeuille. Ouvrir. Wijst op Mirjams foto. Die moet hij gezien hebben toen ik mijn paspoort er uit haalde. En of de vraag nu in het Frans of Spaans gesteld wordt, de boodschap is duidelijk: wat doet een kerel in z’n eentje ver van huis en zo’n mooie vrouw blijft alleen achter? Daar kan onze mediterrane diender met z’n pet niet bij. Zoiets dóe je toch niet?
    
En de dag was zo aangenaam begonnen. Ik verliet Portugal zoals ik was gekomen: met een veerboot. Voet aan wal zetten in een volgend land, mooier kan niet. Het laatste traject  na Lissabon was ook goed verlopen. Ofschoon de natuur soms rare streken uithaalt langs de Atlantische kust. Zomaar opeens rolt er ’s middags een dikke mist uit zee over het land die tot de volgende ochtend blijft hangen. Het gebeurde me in het kustplaatsje Zambujeiro do Mar waar jonge Portugezen uitbundig vakantie vieren. ’s Nachts word ik wakker van het geluid van luidruchtige stemmen en brekend glaswerk op straat en als ik de volgende ochtend in alle vroegte mijn reis voortzet komen de nachtbrakers lallend uit de mist tevoorschijn, bierflessen in de hand. Een kwartier landinwaarts, voorzichtig fietsend in de langzaam oplossende mist, opeens felle koplampen en op hetzelfde moment duikt een zwalkend stel uit de mist op en ontwijkt ternauwernood de naderende auto. Het maakt geen enkele indruk op ze. Ze wankelen verder en gaan op in de mist als figuranten in een griezelfilm.

Mist

Als je maar lang genoeg min of meer langs de rand van een continent rijdt is het land op een dag vanzelf op. Maar waar ligt nu het echte eindpunt? Daar kan over geruzied worden en dat zullen ze ook wel gedaan hebben in het verleden, want het is hoogst vermakelijk als je op de kaart ziet dat bij Gibraltar ijskoud Punta de Europa staat. Waarmee gesuggereerd wordt dat dit de zuidelijkste punt van het continent is. Een onzinnige claim van die rare Britten, want iets naar het westen ligt Tarifa en dat ligt veel lager en is dús de zuidelijkste punt. Van Spanje dan. Niet van Europa, want Kreta ligt nog veel lager. Maar is een eiland een punt?
     Maar Portugal kan met recht zeggen dat zij het zuidwestelijkste puntje van Europa hebben en ik ben er geweest. Tenminste, bijna. De zuidwestelijkste stad van Europa is Sagres, en vandaaruit zie je acht kilometer naar het westen het échte puntje van het continent: Cabo de São Vicente. Maar acht kilometer heen en terug op de fiets in een loeiende Atlantische wind alleen maar om te zeggen dat ik er gestáán heb was me wat teveel van het goede, en dus nam ik genoegen met kijken naar dat magische plekje. Is ook veel leuker, om te wijzen. Zie je? Daar? Kijk, links, met die witte vuurtoren. Het puntje van Europa.

Het puntje van europa

En als je niet meer verder kunt sla je linksaf naar het oosten. Algarve heet dat. Gortdroog achterland met cactussen en wijngaarden en onzichtbare krekels die een geluid maken zo hard als bromfietsen en af en toe een wegwijzer naar rechts, richting zee. Daar ligt dan een toeristenplek met strand en vertier waar je goed aan doet weg te blijven. En dus fiets je door en oefent je Portugees met het voor jezelf hardop voorlezen van de reusachtige verkiezingsborden die overal in het land staan en probeert te begrijpen wat er staat. In september gaan de Portugezen naar de stembus, dus aan opwekkende beloftes geen gebrek en zoals overal zijn het clichés. Mais que ideias, soluções! roept een snuiter van de Partido da Terra. Niet alleen  ideeën, oplossingen! Het zou zomaar uit de koker van Verdonk kunnen komen. Ook de de Partido Socialista hanteert kloeke praat: Para Fazer Mais e Melhor! Meer en Beter! En verderop in een weiland een serieus kijkende mijnheer die aankondigt dat het uur van verandering, Hora de Mundança, eindelijk is aangebroken. Maar hij kijkt erbij alsof hij zijn eigen voorspelling ook niet gelooft.
     Dan een wegwijzer naar een stad waar ik op goed geluk heenga omdat ik toch érgens moet slapen. En dat Portimão (Poertiemau) blijkt een aangename verrassing. Zoals overal ook hier afschuwelijke buitenwijken waarin een plezierig centrum verstopt blijkt te gaan. Ooit was de stad het centrum van sardineverwerking, hele generaties werkten in de cannery row langs de havenkade, maar sinds de jaren zeventig is het afgelopen en sinds kort is in zo’n oude fabriekshal een fantastisch museum geopend waarin de geschiedenis van de sardinevangst en -verwerking aanschouwelijk wordt gemaakt. Álles gebeurde onder één dak, van het schoonmaken van de sardines tot het stansen, bedrukken en vullen van de conservenblikken. Ademloos heb ik rondgelopen en gekeken. Alleen al hierom is Portimão een bezoek waard. Ofschoon tot laat in de warme avond op een terrasje bier drinken met Portugezen en proberen een gesprek te voeren ook tot tot de feestvreugde bijdraagt.

Ook Faro is een stad die geheel tegen de verwachting in een bezoek waard is. Faro is Algarve, hier komen de charters binnen, elk kwartier landt er een, en de massa zoekt een plek ergens in een van die vele naargeestige vakantieoorden en bakt zich bruin. Maar het oude Faro is lang niet onaardig, de Moorse binnenstad is mooi gerestaureerd, er staan prachtige kerken die een glimp geven van de rijkdom die dit land ten deel viel toen de nieuwe wereld werd ontdekt, er is zelfs een kerk, de Igreja do Carmo, die van binnen goeddeels met bladgoud is versierd, het kon niet op. In de achtertuin van diezelfde kerk trof ik  een even verrassend als curieus bouwwerk: de Capella dos Ossos, de kapel van de botten. Ooit was hier een klooster met een omvangrijke begraafplaats, maar die moest geruimd worden voor de bouw van de kerk. De opgegraven botten en schedels van naar men zegt 1245 monniken werden gebruikt om een kapel te bouwen, als herinnering aan de tijdelijkheid van ons aardse bestaan. Ik heb er een tijdje rondgekeken, maar vond het toch vooral een raar, want zo bedácht luguber, schouwspel. Of heb ik al teveel gezien, en kan me dit niet meer deren? De talloze crematies die we zagen in Benares en Kathmandu, en de gestapelde schedels in de Killing Fields van Phnom Penh. Nee, van dit Portugese knekelhuis werd ik warm noch koud. Monniken die geleefd hadden en netjes gestorven. So what? Echt amusant vond ik de opgewonden reacties van sommige bezoekers. De oh´s en ah´s waren niet van de lucht en één vrouw wist niet hoe snel ze weer naar buiten moest toen ze per vergissing met haar schouder langs een paar botten schampte. Opvallend waren de gaten in de muur waar ooit schedels zaten. Uit de muur gewrikt en nu thuis als asbak?

Schedels Faro 1

Schedels 2

Een van de weinige keren dat ik tijdens deze reis naar de televisie heb gekeken was in datzelfde Faro. Ter verduidelijking, geen principiele keus, dat niet kijken, maar noodgedwongen, omdat er haast nooit iets van belang te zien is. Soms de BBC of CNN, maar als je langs de kanalen zapt zie je vrijwel uitsluitend talking heads of spelletjes. De Portugezen zijn er verzót op. Soms zie je op drie netten tegelijkertijd verschillende spelletjesprogramma´s in enorme decors met water en glijbanen en krijsende deelnemers met valhelmen.
     Maar dit keer bleef ik hangen, want het was een spelletje waarvan ik het bestaan kende, maar nog nooit had gezien: de corrida, het stierengevecht. Maar dan niet zoals de buren dat doen, met torero´s en picadores en de man met het zwaard die de stier doodt en het publiek dat olé! roept en met waaiertjes zwaait. Nee, in Portugal hebben ze besloten dat dat onnodige dierenkwellerij is en ze hebben hun eigen versie ontwikkeld. De punten van de horens van de stier zijn afgezaagd en er komt een man op een paard die enorme pennen met weerhaken in de rug van de stier steekt en na elke harpoenstoot met bravoure een ererondje langs de tribunes rijdt en wordt toegejuichd door publiek dat zich op de knieën slaat van pret. En daarna komt een groep rare mannetjes die zich bewust door de stier op de horens laten nemen en het dier dan met blote handen tot stilstand brengen door met z´n tienen aan z´n kop en staart te gaan hangen. Daar keek ik wel van op, want je krijgt een reusachtige opdoffer als die stier tegen je aanbotst. Maar misschien valt het ook wel mee, is het dier te verzwakt, want er bungelen zo´n twaalf, veertien harpoenen aan z´n rug die met elke beweging helse pijn moeten doen. En het bloed stroomt langs z´n hijgende flanken en hij kijkt om zich heen en begrijpt niet wat er met hem gebeurt en dan wordt hij keurig buiten de arena gebracht. Want zoals de buren dat doen, met zo´n zwaard en iedereen kijkt toe als de stier wordt gedood, nee, dat is barbaars. Dat doen de Portugezen heel wat beschaafder, want die doen het buiten de arena. Nauwelijks is het dier aan het zicht van de massa onttrokken of ze slaan hem alsnog de hersens in. Of snijden hem de strot door, weet ik veel hoe ze hem afmaken. Maar niet waar het publiek bij is! En daarna komt de volgende stier en mag de volgende macho te paard harpoenen in het levende dier rammen en het publiek  klapt en juicht en dat alles live op de televisie vanuit Albufeira, een paar kilometer verderop.
     De volgende dag tref ik langs de weg een poster waarop het vermaak van de vorige avond wordt aangekondigd. Ik heb er een tijdje naar gekeken. Naar de mannen met hun trotse glimlach en de vrouwelijke harpoeniste die gisteren een formidabele show maakte van haar steek- en prikwerk. En ik snapte het niet en nog steeds snap ik niet hoe dit kan bestaan, dit vulgaire amusement. Dat er mensen zijn die het dóen is al een rariteit van jewelste. Maar dat er mensen zijn die er naar komen kijken, die bereid zijn dure kaartjes te kopen om te juichen en applaudiseren bij die langzame, gruwelijke dood is onbegrijpelijk.

Poster sttierengevecht

En de Guardia Civil geeft me mijn paspoort terug, alles in orde, en de kwestie van de vrouw thuis en de man alleen blijft onopgelost en als ik vraag waarom dit alles, heeft het soms te maken met Mallorca en de aanslagen daar, dan knikt hij en zegt ja, er zijn collega´s gestorven en we kunnen niet voorzichtig genoeg zijn. Maar intussen staan ze met z´n allen rond de fietser uit Nederland en zwaaien ze ettelijke vrachtwagens en een hele trits personenauto´s door. Ja, ga maar, rij maar verder. En mijn politievriend tikt op zijn borst en zegt iets van jeune en ik neem aan dat hij bedoelt dat ik door al dat fietsen een jong hart heb en glimlach bescheiden, ach, ja. Maar hij bedoelt iets anders. Want ik ben dan weliswaar geen terrorist, hij kan me na al dat gedoe niet zomaar laten gaan. Of ik niet weet dat het verplicht is als fietser een geel hesje te dragen? En opnieuw klopt hij op zijn reflecterende kledingstuk. Nu pas versta ik hem. Jaune. Nee, schud ik naar waarheid, en geloof er ook niets van. Maar hij heeft zijn gezicht gered en dan mag ik gaan, onder de stellige belofte dat ik zo´n ding zal kopen. En ze salueren, draaien zich om en steken hun hand op naar een naderende vrachtwagen.

One thought on “56. Applaus voor een Langzame Dood

  1. dejà vu…
    Dit stukje Portugal ken ik ook!!! Toch een feest van herkenning! En mijn kids waren wel zeer onder de indruk van de Capella dos Ossos.. voor hen was het toch vooral de eerste ervaring met de eindigheid van alle dingen… en dat alle waardigheid daarmee vervalt. Men kan dus doen met je wat op dat moment praktisch is en sindsdien trekt dat in al hun overwegingen een rode draad!!! We hebben het er nog eens over…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s