54. Mirjamdagen in Lissabon

-“Wat is vrijheid?”
Dat is een vraag die je niet elke dag krijgt. Ik ben zojuist in de havenstad Peniche aangekomen, sta moe en zwetend met mijn fiets op een straathoek en bestudeer de stadsplattegrond. Voor me staat een meisje met een rugzak op en een videocamera in de hand. Ik vraag haar waarom ze dat wil weten en zeg er meteen bij dat ik geen bevredigend antwoord heb omdat het zo’n beetje de moeilijkste vraag is die de mens kan stellen. Ze reist door Europa en vraagt aan voorbijgangers wat vrijheid is en daar maakt ze een film over. Waar kom je vandaan? Uit Rusland. Goed, zeg ik, dan zal ik je zeggen wat vrijheid is. Vrijheid is een meisje uit Rusland dat twintig jaar na de val van de Berlijnse Muur en het einde van het Sovjettijdperk in een Portugese havenstad aan een Nederlandse fietser kan vragen wat vrijheid is. Haar lach verraadt dat ze dit antwoord nog niet eerder kreeg, en ook niet zelf bedacht had.

Het viel niet mee, Peniche te bereiken. Veel heuvels, tegenwind en snoeihete zon. Je hebt van die dagen dat elke pedaalslag moeizaam gaat. Maar ik wilde de stad zien, niet alleen omdat het een havenstad is, waar ik graag kom, maar omdat er een middeleeuws fort staat waar Salazar tijdens zijn dictatoriale bewind politieke gevangenen opsloot. In die zin was het opmerkelijk dat het Russische meisje mij uitgerekend in deze stad die vraag stelde.

Peniche fort

Los van de narigheid die Portugal in zijn kolonieën heeft aangericht,  was het in eigen land ook niet pluis. In 1911 werd na de koningsmoord de republiek uitgeroepen en tot 1926 waren er maar liefst 45 opeenvolgende regeringen, vaak tengevolge van een militaire putsch. In 1926, na inderdaad alweer militair ingrijpen, kwam Salazar aan de macht en tot zijn dood in 1968 bestuurde hij de republiek met ijzeren hand, waarbij het 16e eeuwse fort in Peniche werd gebruikt als gevangenis en martelcentrum. Salazar stierf in 1961, en zijn opvolger werd op de gedenkwaardige 25e april 1974 onttroond door een vreedzame militaire coup die de geschiedenis is ingegaan als de Anjerrevolutie, omdat soldaten anjers in hun geweerlopen staken inplaats van er kogels mee af te vuren. De anjer is sindsdien Portugals vredessymbool, en in de vroegere verhoorkamer van het fort, een streng stenen kanjer aan de zuidkant van het schiereiland, is een kleine expositie ingericht met in een vitrine een ontroerende rode vredesbloem.

Anjer Fortaleza Peniche

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zoals zoveel kustplaatsen in Portugal is Peniche het slachtoffer geworden van ongebreidelde bouwzucht en het grote toeristengeld. Ik fiets over de relatief rustige N-360 die opeens overgaat in een vierbaansweg die ik móet nemen omdat er domweg geen andere route is. Knallend verkeer en aan weerszijden reusachtige hotels en café’s die agressieve mechanische stampmuziek uitkotsen. Maar als je even zoekt is er altijd dat oude centrum waar dat lawaaivolk geen zin in heeft. En daar vind je rust en een oude stadsmuur en kronkelstraatjes met vriendelijke moekes in de deuropening en als de weg afgelopen is en je staat hoog op de rotsen aan zee, dan draai je je om naar waar je vandaan kwam en ziet hoe mooi zo’n havenstadje kan zijn. Ik had het in Noord-Portugal ook vaak, en in Peniche overkwam het me weer: Portugese dorpjes doen me aan taartjes denken.

Peniche huizen

Een stuk zuidelijker overkomt me in het lieflijke Ericeira iets vergelijkbaars. Hier waren Mirjam en ik tien jaar geleden al, maar ik herinner me niet dat het zo uitgestrekt is. Overal zie ik nieuwbouw, geschakelde eenvormige huizen in lange rijen tegen de heuvels, een zee van oogverblindend wit met rode daken. De eigenaresse van het pension waar ik voor de nacht een onderkomen vind bevestigt dat het stadje in tien jaar verdrievoudigd is in omvang. Een ramp, noemt ook zij het. Niet alleen omdat het hondslelijk is, maar het is een ecologische ramp. De aanvoer van drinkwater is een probleem, er wordt gefluisterd dat het riool ongezuiverd rechtstreeks op zee loost en de auto’s, ach de auto’s. De dagjesmensen uit Lissabon komen het liefst met eigen vervoer en gelukkig is een deel van de oude stad met Portugese Amsterdammertjes afgezet, anders zouden ze midden op het dorpsplein parkeren. Nu is er tenminste nog een vleug van vroeger bewaard gebleven, zoals de barbier die naast knip- en scheerwerk ook francesinhas levert, een wonderlijke Noord-Portugese specialiteit die vrij vertaald “Frans meisje” betekent. Het verhaal gaat dat een Portugese emigrant na zijn terugkeer uit Frankrijk de croque monsieur probeerde te introduceren. Het resultaat is een merkwaardige sandwich met vlees en verschillende soorten worst en dat alles bedekt met kaas in de oven.

Barbier Ericeira

Op weg naar Lissabon ontmoet ik nog meer ecologische en planologische rampgebieden. Overal worden snelwegen aangelegd, kleinere wegen worden zielloos doormidden gehakt en afgesneden, ik sleur mijn fiets door bouwputten en langs taluds waar draglines en shovels grommend en snauwend hun werk doen. In een klein dorpje leg ik aan in een café voor een adempauze en koffie en met de uitbater buig ik me over de kaart hoe nu verder. Hij noemt de namen van dorpjes die ik moet volgen om de woekering van snelwegen te omzeilen en intussen staan mijn trouwe tweewieler, met wie ik al zoveel duizenden kilometers door de wereld ben gereden, veilig bij de buurman die hem een goede reis wenst.

Zegening fiets

Intussen alweer enkele dagen in Lissabon. Tijd voor rust, kleren wassen, het geluid van razend verkeer uit m’n systeem spoelen en bovenal: eindeloos door deze heerlijke stad dwalen. Daarbij gebruik ik de beproefde methode van de Mirjamdag. Zoek, als je niet precies weet hoe en waarheen in een nieuwe stad, een thema. En rond dat thema bouw je een dagje sightseeing. Ik ken Lissabon van eerdere reizen, maar elke keer opnieuw is het een feest van hernieuwde kennismaking en ontdekking. Alleen al de tram! Onvoorstelbaar dat veel Europese steden dit unieke vervoermiddel hebben afgedankt. In Lissabon weten ze beter. Eind negentiende eeuw werden op verschillende plaatsen funiculares gebouwd, die tot op de dag van vandaag dienst doen. Toegegeven, het is een toeristische attractie geworden, maar net als in Napels is het letterlijk een verademing om inplaats van tegen een steile helling te sjouwen voor een paar dubbeltjes omhoog te rijden in zo’n wonderbaarlijke heuveltram. Daarnaast doorkruis je op je gemak een groot deel van de stad in zo’n piepende hobbelkoets die je langs de prachtigste plekjes voert. Stap in, en aan het eindpunt stap je over op een andere tram, enzovoort, enzovoort. Mirjamdagen in Lissabon. Heerlijker kan haast niet.

Elevador da Gloria

Tram 28 Lissabon Alfama

En dan is het centrum opeens afgezet door politie, er liggen kabels op het trottoir, er is geschreeuw en gedoe, de straat staat vol campers en vrachtwagens van de Portugese televisie en de heerlijke met bomen omzoomde Avenida de Liberdad is omgetoverd tot wielerbaan. De proloog van de Ronde van Portugal! Ik ken de Giro en de Tour, maar dit is nieuw voor me en ik beleef een genoegelijk uurtje achter de afrastering tussen het publiek dat schreeuwt en roept als de renners voorbij sjeezen. En overal luidsprekers en geluid en dansmariekes en de renners racen langs en opeens is het voorbij, iedereen behalve ik heeft begrepen dat de laatste ronde geweest is en binnen een paar minuten is de Avenida verlaten en komen de hulptroepen om de rommel op te ruimen. En op de stoep zit een voetloze bedelaar en hij steekt zijn hand uit voor een aalmoes maar iedereen loopt voorbij, op weg naar brood en bier.

Proloog Ronde van Portugal 1

Voor liefhebbers: zie de rubriek Eetzicht en de nieuwe rubriek Fietsroutes.

One thought on “54. Mirjamdagen in Lissabon

  1. Kijk uit met die ‘Mirjamdagen’ want ik kan na zulke dagen soms bijna niet meer lopen van de spierpijn en jij moet nog fietsen! Maar het is waar: zo leer je een stad op een hele aangename manier kennen.

    Mirjam heeft wel weer zin in Mirjamdagen, maar heeft nu 7 nieuwe kippen die een nieuw hok moeten…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s