30. De Zwaan van Pablo Neruda

Dat leven hier.

Soms is er vooral verbazing. Ongeloof bijna. Kom er maar eens om: je zit met thee in de hand naar buiten te kijken en honderd zwanen wieken voorbij. Een machtig deinen pal over huis en geboomte, waarna ze neerstrijken op de iets verderop gelegen waterplas. De knobbelzwanen, de soort die we in Nederland meestal zien, begrazen de omliggende weilanden en worden door de boeren verjaagd, waarna wij ze in hun onbegrijpelijke schoonheid cadeau krijgen, een symfonie van lichamen. En dan hernieuw je voor de zoveelste keer de belofte aan zelf en geliefde: hier gaan we nooit meer weg.

Hoever moet je van huis gaan om de dieren van het veld te vinden? Eigen pluimvee en ezels tellen niet mee, dat is huisraad. Wij willen echte wilde dieren, en dat is alles wat ‘m smeert als jij nadert. En die vinden we op een paar stappen van ons huis, een kilometer op z’n hoogst. Gisteren treffen we de buizerd. Ooit een bedreigde soort, en niet alleen hier in Friesland. Boeren hadden last van ze, schoten de prachtige roofvogels pardoes uit de bomen en strooiden gif, en de vernietiging was zo succesvol dat de buizerd op de lijst van bedreigde soorten kwam. Nu gaat het een stuk beter, de stand is verdrievoudigd, volgens sommige boeren dreigt het opnieuw uit de hand te lopen. Of ze dan weer naar het geweer grijpen? Het valt ons ook op dat het er veel zijn, waar je ook kijkt, overal zie je ze, als silhouet in de bomen, of spiedend op een hekpaal, klaar voor de jacht –

20090131-_ind5009-web

buizerd-2-web

buizerd-3-web
Vlak bij huis, tussen de grazende zwanen, opeens een vreemdeling. Ook een zwaan, maar anders. Kleiner, en het witte lijf gekroond met een aandoenlijke zwarte hals en kop. Nog nooit gezien. De andere zwanen ook niet, ze kijken verstoord op als de kleine soortgenoot aansluiting zoekt. Blazend en met breed klapperende vleugels wordt de kleine zwarte verjaagd.
Later sla ik de literatuur er op na: zwarthalszwaan, cygnus melanocoryphus. Inheems in het zuiden van Zuid-Amerika, Vuurland en de Falklandeilanden. Op het noordelijk halfrond populair als siervogel in vijver of volière. Zagen we een ontsnapte exemplaar? Het arme dier, zoals hij aansluiting zocht bij mogelijke soortgenoten maar meedogenloos wordt weggebonjourd. Weg! Zwartkop!

20090131-_ind5030-web

20090131-_ind5033-web

Wat heeft de mens toch met zwanen? Omdat ze zo onbegrijpelijk mooi zijn romantiseren we ze, en we dichten ze de mooiste eigenschappen toe, maar in het echte leven zijn ze vreselijk agressief. Jaren geleden hadden we een broedend zwanenpaar achter in onze tuin. Elke dag een kijkje nemen natuurlijk, maar veilig op ’n afstand, ze kwamen blazend op ons afgestormd. En ook al weet je drommels goed dat het verhaal dat ze je met een enkele vleugelslag een arm kunnen breken onzin is, als ze te dicht in je buurt komen kijk je wel uit, dan is het wegwezen. Maar wat opvalt, is dat ze inderdaad altijd samen zijn, het echtpaar. Kom je te dicht bij de een, komt de ander blazend verhaal halen.

’s Avonds pak ik de memoires van de grote Chileense dichter Pablo Neruda uit de kast, voor het eerst in jaren. Ik herinner me een aangrijpend stuk over een stervende zwaan, en zie: het gaat over een zwarthalszwaan… 

Ze brachten mij een half dode zwaan. Het was er een zoals ik er later nooit meer gezien heb, een prachtig dier met een zwarte nek, een sneeuwitte boot met een nek zo slank alsof hij een zwart zijden kous eromheen droeg.

Neruda verzorgt het dier, vangt vis voor hem, probeert water in de zwarte hals te gieten, maar het mag niet baten, na enkele dagen sterft het dier …

En toen, toen ik hem ophief naar mijn borst, voelde ik een lint dat zich ontrolde, iets als een zwarte arm die streelde langs mijn gezicht. Het was zijn lange, kronkelende hals die naar beneden viel.
Zo heb ik geleerd dat stervende zwanen niet zingen.

6 thoughts on “30. De Zwaan van Pablo Neruda

  1. Mooi geschreven stuk. Ik ben het echter niet met de opmerking eens dat zwanen per definitie agressieve dieren zijn, als ze met rust gelaten worden zijn ze sereen en kalm. Daarnaast is het toch aandoenlijk dat ze het voor hun partner opnemen, zoals die zwaan in Culemborg die de treinen aan bleef vallen omdat zijn geliefde op het spoor was gedood. Vriendelijke groet Herman Zondag

    • Een beetje late reactie, maar zwanen zijn echt niet altijd sereen en kalm. Wij hebben het voorrecht om vlak bij water en polder te wonen. Zwanen zitten elkaar vaak dwars, maken er geen probleem van om een soortgenoot af te tuigen. Ook elders heb ik dit wel eens gezien. En als de meerkoeten jongen hebben, dan zwemmen de zwanen graag intimiderend op hen af en gaan zelfs bij/op het meerkoet nest staan. Vaak denk ik: net mensen. Dit alles neemt niet weg dat wij volop genieten als we zwanen zien. Het zijn prachtige dieren.

  2. Hoihoi! Ik ben dringend op zoek naar een boek waar ik ‘De Stervende Zwaan’ van Neruda zou kunnen terugvinden… Hebt u enig idee? In zijn dichtbundel ‘Canto General’ is het alleszins niet te vinden… Alvast hartelijk bedankt!

    • Beste Anneleen,
      Neruda’s ‘Een Stervende Zwaan’ is geen gedicht,en daarom niet terug te vinden in zijn Canto General. Het is een stuk proza uit zijn Memorias (1974, dus na zijn dood verschenen, bezorgd door zijn weduwe, Matilde Neruda), in het Nederlands verschenen als ‘Ik beken ik heb geleefd’ (2-delig, Privé-domein, Arbeiderspers 1975).
      Ook staat het in dichtvorm in de folio bundel ‘Uit een straat werd ik geroepen’, een uitgave van De Populier en het Chili-Kommitee Nederland, onder redactie van Huub Oosterhuis, met foto’s van Vincent Mentzel (1975). Ik zie dat het via internet te bestellen is, bij o.a. Antiqbook.nl en Boekwinkeltjes.nl.
      Als je wilt kan ik je een scan sturen van Een Stervende Zwaan. Geef me dan je email adres. Of, nog handiger, abonneer je op mijn blog, ik denk dat ik binnenkort een stukje aan Chili en Neruda zal wijden (11 september 1973…), en wellicht ook iets over Victor Jara.
      Groet!

      • Hallo, kun je me aan de tekst en poezie van de stervende zwaan van Pablo Neruda helpen. De papa van mijn kinderen, en mijn co-ouder stierf afgelopen woensdag totaal onverwachts. Je zou me een heel groot plezier mee doen.

  3. Dag Linda, ik ben nu niet in de gelegenheid het na te kijken in m’n bibliotheek. Heb je google geprobeerd? Uit mijn antwoord aan de vorige lezer kan je voldoende aanknopingspunten vinden waar en met welke trefwoorden te zoeken. Nogmaals: het is geen gedicht, maar een alinea uit zijn memoires.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s