25. Beroep: Actrice

Als ze was blijven leven zou ze vandaag 91 geworden zijn.

Maar dat wilde ze niet. Zes jaar geleden, op een loomwarme augustusvrijdag nadat ze bijna een maand voedsel had geweigerd, is ze doodgegaan. Als een verweesd vogeltje lag ze naar adem happend kromgetrokken onder de lakens, niets ziend, niets horend. Buiten het gesuis van verkeer en klaterende kinderstemmen. Binnen, achter gesloten gordijnen, eindigde een leven dat in 1917 begonnen was.    

Het is ontuchterend hoe weinig er van de mens achterblijft. Een paar herinneringen, die, ondanks goede bedoelingen en voornemens, gedoemd zijn snel te vervagen. En wat dan? Niets. En dat is precies zoals ze het zelf ook wilde. Ich war einmal und bin vorbei. Ze kende de zanger Konstantin Wecker niet, maar met diens liedtekst zou ze het roerend eens geweest zijn.

Wat rest is herinnering. Versnipperd als spaanders van het hakblok. Kan me haar stem nauwelijks meer voor de geest halen. Soms denk ik dat ik haar kan zien. In de keuken aan het fornuis, luister, ze zingt Schumann:

Aber Vater und Mutter sind lange tot,
Es kennt mich dort keiner mehr

Door haar was Duits onze tweede taal, het vlocht zich door ons Nederlands als klimop door de rozen, maar begrepen we de  heimwee uit die tekst van Von Eichendorff? Of nog moeilijker: begrepen we haar heimwee? Geen idee. Het was geen thema.

En kijk, daar zit ze aan haar schrijftafel, vechtend tegen de slaap, Franse woordjes repeteren. En eindeloos op de altblokfuit oefenen, stukken van Telemann. En in de tuin, plantend, wiedend, altijd iets nieuws proberend. Tuinieren op de vierkante centimeter. Dat heeft ze tot bijna het eind volgehouden, moeizaam, steunend op een stok.

Ze was mijn moeder, maar wie ze was? We kennen haar alleen van verhalen, van overlevering, en dat bleef spaarzaam. Actrice was ze. Aan het theater in Klagenfurt. Vertelde ze welke rollen ze gespeeld heeft? Ja, want ik herinner me een foto, een blonde pruik, lange vlechten, daar was ze Brunhilde. Ooit was er een fotoboek, in leer gebonden en pagina’s gescheiden door flinterdun filigrainpapier waar we als kinderen trots in bladerden en wezen: kijk, moeder. Toen ze in het verzorgingshuis kwam heeft ze op een verwarde dag alle familie-albums aan flarden gescheurd. Losse foto’s wilde ze, niet dat geknoei met zware boeken. Dan zat ze in een schoot vol losse foto’s te wroeten tot die als herfstbladeren naar de grond gleden.    

Mijn moeder bestaat alleen nog in foto’s, en er is er geen zo geheimzinnig als deze. Kijk hoe jong ze is, en bleek. En die hoge kerkramen – en die man, wat doet die daar? Niets weten we. Geen jaartal of de naam van het stuk waarin ze speelt. Een raadsel, dat nooit zal worden opgehelderd  –

moeder-theater-ongedateerd

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Ook deze foto is ongedateerd, maar van dezelfde fotograaf bestaat een portret van mijn vader, in hetzelfde sepia, ik neem aan dat ze al getrouwd waren. Mijn moeder trouwde in 1943, toen ze 26 jaar was. Hier schat ik haar iets ouder. Ook nu nog kijk ik er naar met verbazing. Ik herken haar, maar toch, die prachtige vrouw, is dat echt mijn moeder?

moeder-21

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dit is de achtertuin  van ons huis in Aerdenhout. Moeder bakt frietjes en om de vetwalm uit de keuken te houden improviseert ze in de buitenlucht. Een prachtige zomerdag in 1977. Was dit het weekeinde dat Patrick Süsskind bij ons logeerde? Mijn zusje Maria was met haar man Alberto overgekomen uit Napels, ik woonde in Amsterdam en legde het familieweekeinde vast.
Deze foto zou 25 jaar later bij haar begrafenis  een belangrijke rol spelen. Ik wilde niet dat ze in het collectieve geheugen zou worden bijgezet als het vermagerde tandeloze wezentje waarin ze veranderd was  – dan liever dit, de vrolijke clown, de actrice  – 

moeder-1977-11

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Maar dit is de belangrijkste van allemaal. Ameland, 1957. Ik was negen en het was tijdens deze vakantie dat ik voor het eerst een camera bediende. Een Agfa Billy balgcamera met rolfilm van 12 opnames. De eerste foto’s maakte ik tijdens de overtocht op de veerboot van Holwerd naar Nes. Een meeuw die neerstreek op de railing en de op het benedendek geparkeerde auto’s.  Later tijdens een strandwandeling maakte ik deze plaat. Nog steeds een van de mooiste foto’s die ik ooit maakte, en volgens mij ook een van de mooiste die ooit van mijn ouders gemaakt is. 

Gelukkig maar. Als je al veroordeeld bent vooral in foto’s herinnerd te worden, laat het dan mooie zijn.  

ouders-19571

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s