23. Mozart in Spaanplaat

Klopte mijn herinnering? Had de recensent van NRC bij Mozarts Idomeneo het inderdaad over een bordkartonnen decor, zoals ik in mijn vorige stuk schreef?

In m’n archief gedoken. Veel bewaard, en gelukkig maar. Graven in je verleden is op bezoek gaan in je eigen museum. Helaas zijn niet alle collecties die je in depot hebt de moeite waard, maar in dit geval is het een aangenaam weerzien. De zwartwit foto’s uit 1983 van de voorstelling van Idomeneo vind ik terug waar ze thuis horen: in mijn platenkast, in de stevige doos met lp’s van een uitvoering van de opera onder Karl Böhm, een geschenk van de Italiaanse regisseur Filippo Sanjust voor mijn toen 35e  verjaardag. In de doos vier lp’s, een enveloppe met foto’s en het programmaboekje waarin een knipsel uit de NRC: de recensie van muziekrecensent Kasper Jansen met een niet mis te verstane, ironische kop:    

 idomeneo-kop-1

Oei, die Kasper Jansen had het goed gezien. Uitstekend om aan te horen, maar was het ook om aan te zien? De bezetting was indrukwekkend, en bovendien ongebruikelijk gecast, met niet alleen een zwarte Idomeneo, tenor Curtis Rayam, maar ook een zwarte Ilia, de voluptueuze sopraan Marvis Martin. Fantastische zangers. Ik had nog nooit een opera van zo dichtbij meegemaakt en was tijdens de repetities niet uit de coulissen weg te slaan. Het kwartet uit de derde akte met het hartverscheurende Soffrir più non si può, elke keer weer tranen, zo mooi.  

De rol van Idamante werd vertolkt door de jonge Amerikaanse tenor Jerry Hadley, een wat nuffig mannetje die zich bij voorkeur tooide in een roomwitte cape en bijpassende Borsalino. Maar zingen! Loepzuiver en snoeihard, en een dramatiek! Als ik denk aan zijn wanhoopskreet O padre! O partenza! lopen de rillingen me na al die jaren nog opnieuw over de rug.  

Maar het toneelbeeld? Mijn herinnering klopt. Niet helemaal, maar het scheelt weinig:  spaanplaat, geen bordkarton. Och, arm publiek. Beter sloten ze hun ogen alsof ze naar de radio luisterden. Mijn vader bezocht de voorstelling in de Amsterdamse stadsschouwburg en, zo bleek later, heeft het maar tot de pauze uitgehouden. Als ik het knipsel uit de NRC er nu op nalees, snap ik wel waarom …

idomeneo-krant-uitsnede-1

Rollende ogen en ten hemel geheven vuisten: het was me ook wat, dat topzware noodlotsdrama Idomeneo, met een vader die terugkeert uit de Trojaanse oorlog en zijn zoon aan Neptunus moet offeren en een uit Troje geroofde prinses die op die zoon verliefd wordt en een door Neptunus gezonden zeemonster dat de stad dreigt te vernietigen … dan wil je wel, met die vuisten.

Na al die jaren de foto’s terugzien is verrassend. Toen mijn zoons nog klein waren keken we er vaak naar – kijk, papa! wezen ze dan trots. Later verslapte die interesse, en nu ik ze weer onder ogen krijg is een niet onaangename trip down memory lane. De kostuums waren prachtig, onderstaande foto bewijst het. Kretenzische edellieden waren we, met zwierige mantels en kragen van Brussels kant, maar in een scène waarin we Trojaanse krijgsgevangenen moesten spelen trokken we in de coulissen onze mantels uit, wikkelden een stuk touw om onze polsen, gooiden een jutezak over onze schouders en sjokten met gebogen hoofd als geketend terug het toneel op. Dat scheelde de Operastichting een paar tientjes aan kostuums en salaris voor extra figuranten, maar het publiek werd opgezadeld met visuele armoede.  Dan moet je niet verbaasd zijn als ze na de pauze de benen nemen. 

idomeneo-2-1

Uit de enveloppe duikt een andere, bijna vergeten herinnering op: een schets die regisseur Filippo Sanjust van mij maakte. Herinner me zelfs nog waar dat gebeurde: in de kantine van het Scheveningse Circustheater, waar we de try-outs hielden. We dronken een glas wijn op de goede doorloop, hij pakte zijn notitieblok en binnen twee minuten had hij z’n tekening klaar  –

portret-hans-sanjust

Een man van veel talenten, die Sanjust. En na al die jaren vraag ik me af waarom hij niet met de vuist op tafel heeft geslagen en gezegd: geef me een groter budget, of ik trek m’n jas aan en ga terug naar Rome. Hij was toch niet de eerste de beste? Begon als kostuum- en decorontwerper voor film bij de grote Visconti en werkte later als assistent-regisseur mee aan diverse operaproducties. Eenmaal op eigen benen regisseerde hij voorstellingen voor talloze operagezelschappen, alleen al in Nederland deed hij zeventien regies.
Filippo Sanjust was een celebrity, en genoot daar zichtbaar van. Zo gingen we een keer samen eten in Mirafiori, in die dagen het beste en duurste Italiaanse restaurant in Amsterdam. We kwamen binnen en het personeel klapte scheermesdubbel. Maestro! Come state? Volgt uitvoerig handen schudden en schouders kloppen, hoe gaat het thuis, vrouw goed, alles goed? Bene. Mooiste tafel met uitzicht op het Leidsche Bosje en een schitterende wijn, complimenten van de zaak.

Als je zo’n status hebt, waarom accepteer je dan spaanplaat? Of was het toch gewoon slechte smaak van de maestro? Niemand zal het ooit weten, en ik kan het hem niet alsnog vragen, want Filippo Sanjust blijkt allang dood. Wist ik niet, maar nu even gezocht met google en daar staat het dan, in een van de weinige links die je op zijn naam kunt vinden. Gestorven in 1992. Tijd is meedogenloos.

Jerry Hadley, de tenor, is ook dood. Twee jaar geleden schoot hij zich, 55 jaar oud, met een geweer door het hoofd. Naar verluidt wegens financiële problemen. Vier dagen intensive care en toen de beademing gestopt.  Over drama gesproken. Restaurant Mirafiori bestaat trouwens ook niet meer.

idomeneo-1-1

Hoe het de anderen vergaan is? Bijvoorbeeld van de collega-figuranten op deze foto? Geen idee, nooit meer iets van gehoord, hun  namen heb reeds lang vergeten. Behalve Arthur Japin (tweede van rechts).  Die heeft het tot gevierd auteur gebracht. Laatst zag ik hem op de televisie. Hij vertelde over vroeger, toen hij nog niet beroemd was. Wat hij zoal deed? Acteur. En voegde daar aan toe:  “ik heb ook nog bij de Nederlandse Opera gezongen. Mozart.” 

Daar keek ik wel even van op. Wat een jokkebrok. Toch snap ik het wel. Zo’n jongen kan het niet maken om te zeggen dat hij ooit als figurant over het toneel heeft gehuppeld. Slecht voor z’n imago.

Ik schaam me niet zo gauw. En zeker niet voor zulke herinneringen. Een heerlijk avontuur, waar m’n zoons trots op waren. Daar hoef ik niet bij te jokken dat ik gezongen heb. Nee hoor. Gewoon de waarheid. Handenwringend en bekkentrekkend, met rollende ogen de vuisten ten hemel strekken. Niets mis mee.

One thought on “23. Mozart in Spaanplaat

  1. Hallo Hans,
    Het ontwerpen stagneerde even en hoe ik ineens aan Idomeneo dacht weet ik niet, waarschijnlijk omdat ik mijn lijnen wil laten dansen en mijn gedachten afdwaalden naar tijden dat ik nog wel mijn eigen benen in mijn nek kon vouwen alhoewel dat toen bij de productie van Idomeno niet noodzakelijk was, wij schreden slechts.
    Ik herinner me niet veel details maar wel een gevoel deel te zijn van iets bijzonders.
    Volgens mij waren we allen bijna niet uit de coulissen te slaan. En ik krijg daar ook nog de rillingen van.
    Gek dat ik jou niet kan herinneren van toen….
    Ik ben na Idomeneo naar Friesland verhuisd en heb met een aantal dans docenten een dansgroep opgericht en 20 jaar geleden ben ik in het glas verzeild geraakt….
    Zo dan weet je nu nog iets van een van de andere figuranten…..

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s