11. Bijzondere Buren

Volop in voorbereiding voor de Vakantiebeurs in Utrecht, waar onze Stichting Duniya een gratis stand heeft gekregen. De kans om ons werk onder de aandacht te brengen van zo’n enorm potentieel aan nieuwe donateurs kunnen we niet laten liggen. Ik hoef er gelukkig niet zoveel aan te doen, Mirjam regelt zo’n beetje alles, ze is sinds we terug zijn uit Vietnam flink in touw en pakt op dit moment kisten vol brochures, foto’s en fotokaarten, kortom, de hele winkel die we runnen om geld binnen te halen voor ons werk in India en Vietnam. 

Aangrijpende email van Koert Lindijer uit het door politieke en tribale onrust verscheurde Kenia. Voor het eerst in 25 jaar correspondentschap voelt hij twijfel en angst. “Het geweld zet vriendschappen op scherp”, schrijft hij. “Een Keniaanse boezemvriend op mijn erf vertelde me dat hij Nairobi wilde ontvluchten. Jij laat je straks naar Nederland evacueren met je kinderen en laat me hier onbeschermd achter, zei hij met paniek in zijn ogen. Aan een evacuatie naar Europa had ik nog geen seconde gedacht en het idee om mijn vrouw en vrienden onbeschermd achter te laten is al helemaal niet bij me opgekomen. Er welt woede in me op. Wantrouwen. Aan een evacuatie naar Europa had ik nog geen seconde gedacht en het idee om mijn vrouw en vrienden onbeschermd achter te laten is al helemaal niet bij me opgekomen. Totdat het tot me doordringt dat in angst ieder redelijk denken verdrinkt. Intussen begin ik voor alle zekerheid toch maar een vluchtroute naar Tanzania uit te stippelen.”

Intussen zijn er al honderden Nederlandse toeristen uit Kenia geëvacueerd. Maar voor het zes uur journaal van de NOS vandaag was het onderwerp al niet meer interessant genoeg.
Voor wie het niet (meer) weet: met Koert trok ik in 1994 twee weken lang door Noord-Oeganda en Zuid-Soedan waar we voor het VPRO programma De Transmissie verslag deden van de burgeroorlog. Het werd een, zeker voor die tijd, unieke uitzending, rechtstreeks vanuit een Soedanees dorpje aan de oever van de Nijl. Ruim tachtig kilo apparatuur sleepte ik met me mee, compleet met satellietzender, aggregaat en brandstof. Tegenwoordig gaan die dingen op batterijen en stop je ze in je binnenzak.   

Voor diezelfde VPRO maakte ik enkele jaren later het programma Bijzondere Buren. Kleine, vrijwel onopgemerkt gebleven initiatieven van verontruste burgers die uit alle macht probeerden een vuist te maken tegen een in hun ogen onverantwoorde en megalomane overheid. Een bejaard echtpaar drie hoog achter ergens in Amsterdam dat ten strijde trok tegen het lukraak spuiten in openbare parken en plantsoenen met het uiterst giftige Roundup. Of een  mevrouw in Groningen, die de sloop van een historische sluis wilde tegenhouden. Talloze bijzondere mensen heb ik in die tijd ontmoet, kleine vechtersbazen die met hart en ziel in iets geloofden, en op hun manier de wereld wilden herstellen. Tikkun olam, jazeker. Als je ze op straat tegenkwam, zou je niets bijzonders aan hen opvallen. En juist die onzichtbaarheid maakt ze zo uitzonderlijk.

Aan die bijzondere buren moest ik denken toen ik onderstaande foto tegenkwam. Weer zo’n plaat waar ik eindeloos naar kan kijken. Wat zien we? Een wat stuurs kijkende man, degelijk gekleed maar toch een tikje haveloos, sigaar in de mond. Maar waar het om gaat is natuurlijk die onmogelijke achtergrond. Wat is dat voor decor? Reusachtige schakels, een berg kettingen, maar van wat? Moet van een schip zijn. De man is doelbewust vóór die ijzermassa gaan staan, om indruk te maken, kijk, dit is van mij. Hij ontleent zijn macht aan die massa staal achter hem. Maar eigenlijk gebeurt het tegenovergestelde: hij valt in het niet, wordt een dwerg, bespot en gekleineerd door wat hij denkt dat hem groot maakt.                   

isambard-kingdom-brunel-web.jpg

De geportretteerde heet Isambard Kingdom Brunel, en de foto is om meerdere redenen fascinerend. Brunel stierf in 1859, de fotografie stond nog in de kinderschoenen, was nauwelijks het procedé van Daguerre ontgroeid. Wel werd volop met collodium en glasnegatieven geëxperimenteerd, maar de belichtingstijden waren extreem lang, Brunel moet met ingehouden adem gestaan hebben, en het ging hem, ondanks de sigaar, zo te zien goed af, technisch is de foto perfect.
Maar wat zien we nu eigenlijk? Wat komen we van de man te weten? Helemaal niets, je kunt met je fantasie alle kanten op, en dat is het heerlijke van fotografie. De fotograaf biedt je iets aan, een voor altijd in de tijd bevroren moment, en het is aan de kijker ermee te doen wat hij wil.
De zegening van het internet is dat je nu moeiteloos een kijkje achter de schermen kunt nemen. Was Brunel gezond? Hij ziet er patent uit, maar toch was er iets mis, want nauwelijks 53 jaar oud was het afgelopen met hem. Wat rest is een foto van een frommelig mannetje met een sigaar. Maar wát voor een man! Brits ingenieur, werkte mee aan de aanleg van de Londense Thames Tunnel, bouwde de spoorlijn van Londen naar Bristol, ontwierp een aantal bruggen, waaronder de beeldschone Clifton Suspension Bridge in Bristol, en legde zich toen toe op het bouwen van schepen. De Great Eastern, ’s werelds grootste stoomschip, werd zijn zwanenzang. 

Every picture tells a story? Welnee. We zien een gekreukeld mannetje met een sigaar en een krankzinnig grote ankerketting. De onzichtbare bijzondere buurman. De werkelijkheid moet je er maar bijbedenken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s