Eerder deze week maakte Van Dale Woord Van Het Jaar 2012 bekend. Project X-feest. Betekenis: een feest dat enorm uit de hand loopt omdat er veel gasten komen die via sociale media zijn uitgenodigd.
Beetje raar eigenlijk, ruim vóór het verstrijken van het jaar de zaak al beklonken hebben, alsof de wereld die laatste twee weken van december op hold staat. Toch gebeurt het met regelmaat. Zo konden de samenstellers van het Jaarboek 2006 zich wel voor de kop slaan toen hun boek ruim voor kerst al in de schappen lag en op 30 december Saddam Hoessein werd opgehangen. In 2003 ging het ook mis, de boeken lagen al in de winkel toen op 26 december de Iraanse stad Barn door een aardbeving verwoest werd en 43.000 mensen het leven verloren. Het jaar daarna, opnieuw de 26e december, sleurde de tsunami 200.000 mensen de dood in. En het jaarboek? Inderdaad. Alsof het niet gebeurd was.
Nu wil ik het qua nieuwswaarde niet vergelijken met de executie van een bloeddorstige dictator of allesverwoestende natuurrampen, maar toch vind ik dat Van Dale te vroeg was met de bekendmaking van het Woord van het Jaar, want beter hadden ze kunnen kiezen voor bultrughypocrisie. Want lieve help, wat hébben we meegemaakt de laatste dagen, met die onfortuinlijke walvis die op de Razende Bol aanspoelde. Dat het dier reddeloos was, wist iedereen. Het feit dat hij aanspoelt zegt al genoeg. Er is iets mis, het dier is ziek, zwak, het oriëntatiesysteem in de war, en dan ligt daar twintig ton machteloos vlees op het zand en is ten dode opgeschreven. Want dat het zal sterven weet iedereen, het gebeurt constant, overal, Nieuw Zeeland, Tasmanië, elk jaar opnieuw en niemand weet waarom. Soms zijn de dingen gewoon zoals ze zijn, en is er geen verklaring. Maar het is alsof we dat niet willen accepteren. Een raadselachtige tunnelvisie. Misschien omdat het dier zo groot is? Zo’n hulpeloos beest maakt iets raars in ons los, een collectieve morele verontwaardiging, Srebrenica was er niets bij. Als we daar al een mening over hadden. Wat nou, duizenden Bosnische moslims. Nee, dan een bultrug! Massaal staan we op en roepen ach en wee, het dier moet gered! We geven hem een naam, Johannes, en als hij uiteindelijk toch de geest geeft roepen we moordenaars! De sociale media staan roodgloeiend, er wordt getwitterd dat het een lieve lust is, het ene commentaar nog zotter dan het andere. ‘Een uniek individu dat zo graag wilde leven is harteloos omgebracht‘ jammert iemand, en een ander heeft uren zitten janken, want ‘de arme bultrug heeft zich zo lang aan het leven vastgeklampt, de dood was niet nodig.’ Alsof het hele land in een extra voorstelling van het cabaretgroepje Waan van de Dag is terechtgekomen.
Begrijp me goed, van mij had dat beest ook langer mogen leven. Wat was het prachtig geweest als ‘ie met een machtig zwiepen van z’n staart zeewaarts was gezwommen, de vrijheid tegemoet. Want dat gunnen we zo’n dier, vrijheid. Toch? Daarom is het belangrijk dat we kijken naar die koortsachtige opwelling van dierenliefde die over het land spoelt. Een rariteit van jewelste, want intussen gaat het dagelijkse leven rond om ons heen gewoon door en daar hoort massale exploitatie van dieren bij. Dát is de werkelijkheid waar de Vrienden van Johannes de ogen voor lijken te sluiten. Want anno 2012 is het dier, in de geest van Descartes, in de meeste gevallen nog steeds niet veel meer dan een machine, een middel voor doeleinden van de mens.
Vorige week werd vlak bij ons in de buurt een nieuwe varkensstal geopend. De varkenshouder heeft jarenlang moeten procederen om de mega-stal voor 1200 fokzeugen te mogen bouwen. Hij had er al drieduizend, maar als je de prijs van je product laag wilt houden moet je massaal produceren om de zaak draaiend te houden. Nauwelijks was de vergunning rond of de eerste paal ging de grond in en vorige week was het zover. Een open dag voor buurtbewoners. Het zag zwart van de auto’s, honderden meters lang stonden ze in de modderige berm langs de dijk. Binnen in de schuur, formaat voetbalveld, eindeloze rijen hokken en kooien, een aparte afdeling waar de zeugen, vastgeklemd in ijzeren beugels, kunstmatig geïnsemineerd worden en een lange aaneenschakeling van afgeschotte hokken waar de zwangere dieren in kleine groepen gehuisvest worden. Zijn de biggen eenmaal geboren worden de zeugen wekenlang vastgezet in kooien waarin ze geen centimeter bewegingsruimte hebben, opdat ze hun kleintjes niet pletten. Tijdens de open dag was er trouwens geen varken te zien. Die komen later, er mag geen publiek van buiten bij om besmetting te voorkomen. Ik zeg niet dat de varkens het daar slecht hebben, ze hebben meer bewegingsvrijheid dan vroeger, maar nooit zien ze daglicht, nooit komen ze buiten, behalve die ene keer als ze worden ingeladen om naar het slachthuis te gaan. Het is en blijft massa-industrie.
Wat is dat toch, met die relatie mens-dier? Ik breek er al zolang ik mij heugen kan het hoofd over. We knuffelen en koesteren honden, poezen, pony’s en bultrugwalvissen, maar het zal ons een rotzorg wezen als fok- en vleesvarkens hun miserabele bestaan in kooien slijten waar ze hun kont niet kunnen keren en kippen elkaar uit pure zielennood doodpikken omdat ze de paar maanden van hun ellendige leven met z’n achten of tienen een leefruimte hebben ter grootte van een krantenpagina. 
En dat alles omdat de consument een goedkope bout wil. Wel eens geprobeerd, die krant? Leg hem op tafel, sla hem open en ziehier: de leefruimte van acht kippen.
Ik ben geen vegetariër, Mirjam ook niet. Misschien horen we bij de categorie ‘vleesverlaters’. Soms eten we vis, of een stukje vlees. En als we het doen, dan ook meteen het allerbeste. Geen vlees van dieren die nooit buitenlicht hebben kunnen zien, geen kiloknallers van de supermarkt waarvan je weet dat het een met antibiotica volgepropt, halfziek vleeskuiken is van ternauwernood zeven weken dat niet eens op zijn eigen pootjes kan staan. 
Schandelijker dierenmisbruik kan ik me nauwelijks voorstellen, daar doen we niet aan mee. Neem nou zo’n kip van € 5,75. Waar zit de winst? Wie moet daar aan verdienen? Precies, iederéén moet er aan verdienen. Wat voor bestaan zo’n kip gehad heeft laat zich raden. Uitgebuit vlees. Dat eet je toch niet? En jaarlijks worden er in ons land 450 miljoen van die opgeblazen zielepoten over de kling gejaagd. 450 miljoen! Niet iets om trots op te zijn.
Dus halen we, als we daar trek in hebben, een kip bij een andere buurman, bij het weidevleesbedrijf De Kempenaer van Jaap Frerichs, die op een steenworp afstand van ons huis varkens, koeien en kippen houdt. Geen grote aantallen, met veertig, vijftig varkens heb je het wel, een enkele koe en een kleine honderd kippen die vrij rondscharrelen 
op het land en tussen de houtwallen waar ze tot maar liefst zes maanden oud morgen worden. Maar het moet wel wat kosten, het moet tenslotte ergens vandaan komen. Gisteren haalden we een kip van 2,5 kilo voor € 28,-. Bijna drie keer zo duur als die knalkip van de supermarkt. Maar dan heb je ook wat! Eerlijk vlees noemen we dat. En mooi hoor, zo’n rommelstal waar je gewoon naar binnen kunt om de varkens te zien, Jaap is niet bang voor besmetting, want z’n beesten lopen gewoon buiten, zomer en winter, met de neus diep wroetend in modder of sneeuw. Die kunnen wel tegen een stootje.
Wie hier ooit in de buurt is raad ik van harte een bezoek aan De Kempenaer aan. Hier is de website. Even bellen voor een afspraak. En je betaalpas meenemen, Jaap heeft een vriezer vol prachtig vlees, denk maar niet dat je daar met lege handen vandaan gaat.
En intussen pleit ik voor Bultrughypocrisie als volgend Woord van het Jaar, met Bultrughysterie als goede tweede. Of toch liever een bestaand woord opnieuw in de etalage zetten? Dat moet soms, omdat de mens tot vergeten neigt. Ja, doen we. Dierenrechten.
